Zo werkt je biologische klok – en daarom ben jij een ochtend- of avondmens

We staan allemaal op met de wekker, maar onze biologische klok heeft soms heel andere plannen. Terwijl de één om 10 uur het liefst al in bed ligt, kan de ander dan pas echt op gang komen. Hoe komt dat eigenlijk, en misschien nog belangrijker: kun je je slaapritme ook een beetje sturen?

De dag volgens je biologische klok

De maatschappij heeft bepaald dat een dag 24 uur duurt. Maar onze interne klok, een klein gebied in onze hersenen dat onder andere je slaap en waakritme regelt, denkt daar niet altijd hetzelfde over. Bij ochtendmensen loopt deze klok wat sneller, waardoor hun dag bijvoorbeeld 23,8 uur duurt. Avondmensen hebben juist een langzamere klok, die soms wel 25 uur duurt.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Het gevolg hiervan is dat ochtendmensen eerder slaperig worden en het makkelijker vinden om vroeg op te staan. Terwijl avondmensen later slaperig worden en het liefst ook later opstaan. Het hormoon melatonine, dat je slaperig maakt, wordt bij een avondmens simpelweg later aangemaakt.

Licht speelt een grote rol

Wist je dat daglicht in de ochtend je biologische klok versnelt? Fel licht in de avond vertraagt die klok juist. Daarom ook dat schermtijd 's avonds je slaapritme flink in de war kan schoppen.

Wil je je klok nou een beetje bijsturen? Dat kan. Begin de dag zoveel mogelijk met licht, dus doe je gordijnen niet te ver dicht of ga 's ochtends meteen naar buiten om een ochtendwandeling te maken of je kopje koffie voor 't huis te drinken. Een andere manier is om 's avonds de lampen te dempen en je schermgebruik te beperken.

Iedereen is dus anders

Ongeveer 20 tot 30 procent van de mensen is een uitgesproken avondmens. Ook 20 tot 30 procent zijn ochtendmensen en de rest zweeft er een beetje tussenin. Onze biologische klok is in staat zich aan te passen als we bijvoorbeeld naar een andere tijdzone reizen. Toch blijft het basisritme enigszins hetzelfde. Wie geen ochtendmens is, zal er ook niet zomaar eentje worden, en andersom.

Beginnen we te vroeg?

Onderzoek laat zien dat de westerse samenleving eigenlijk te vroeg begint. Dat komt doordat ons natuurlijke ritme niet altijd gelijkloopt met de 24-uursdag die we als maatschappij hanteren. Voor veel mensen, vooral avondmensen, duurt een biologische dag iets langer dan 24 uur. Ons lichaam heeft dagelijks een ‘reset’ nodig om weer synchroon te lopen met de klok. Die reset komt vooral van daglicht in de ochtend.

Maar hier gaat het vaak mis: we brengen een groot deel van onze tijd binnen door, waar het licht veel minder sterk is dan buiten. Zelfs op een bewolkte dag is het buiten veel lichter dan binnen. Door dat lichttekort krijgt onze biologische klok te weinig signalen om op tijd te blijven lopen.

Het gevolg? De interne klok gaat langzaam achterlopen. Je wordt ’s avonds later moe, terwijl je ’s ochtends toch op een vast tijdstip moet opstaan voor werk, school of afspraken. Zo bouw je ongemerkt slaaptekort op. In het weekend haal je dat vaak in door uit te slapen, maar grote verschillen tussen week- en weekendritme kunnen je klok juist verder ontregelen.

Bekijk ook

Wakker worden midden in de nacht is geen toeval – dit is waarom | Gezondnu

Wakker worden in de nacht en niet meer kunnen slapen? Dit zijn de meest voorkomende oorzaken en wat je kunt doen voor meer nachtrust.

Het voordeel van een avondmens

Voor avondmensen kunnen de ochtenden zwaar zijn, maar ze hebben ook een voordeel: ze houden het makkelijker vol tijdens nachtelijke activiteiten. Waar een ochtendmens tijdens oud en nieuw om half één al zijn nest opzoekt, staat de avondmens dan pas vaak echt in de feeststand.

Ochtendmensen daarentegen profiteren juist in de vroege uren. Ze zijn vaak al scherp en energiek terwijl anderen nog op gang moeten komen. Presentaties, sport of andere taken in de ochtend verlopen bij hen vaak soepeler. En omdat hun ritme beter aansluit bij de ‘kantoortijden’ van de maatschappij, bouwen ze doorgaans minder slaaptekort op dan uitgesproken avondmensen.

Vroege vogel of een nachtuil

Je biologische klok bepaald dus voor een groot deel of je een ochtend- of avondmens bent. Helemaal omgooien kun je je ritme niet, maar met slimme lichtkeuzes of regelmaat kun je het wel een beetje bijsturen, voor een slaap die beter bij jou past.