Je beste jaren? Die moeten nog komen

Aan het woord deskundigen: Josanne Huijg en Susan Smit. Josanne is uitvoerend directeur en progammaleider 'Persoonlijk welbevinden' bij Leyden Academy on Vitality and Ageing. Susan is romanschrijver en auteur van De Tweede helft van je leven.

Je eerste keer op schoolreis, je eerste baan, je eerste serieuze relatie

De eerste twintig jaar van je leven staan bol van eerste keren en hoogtepunten. Ook daarna zijn er nog genoeg mijlpalen. Het clichébeeld is natuurlijk als volgt: je koopt een huis, gaat trouwen, krijgt kinderen, maakt een wereldreis en ook op werkgebied maak je stappen. Hoe je dit exact invult maakt niet uit, maar je hebt een druk en vol leven, kan gaan en staan waar je wilt en voelt je fysiek fit.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Tot ongeveer je 40e blijf je zo nog even doorpieken, maar daarna verandert er lichamelijk en fysiek toch echt wat. “Rond de 45 jaar ervaren mensen een zogenoemde midlife dip,” zegt Josanne Huijs, psycholoog en onderzoeker bij Leyden Academy on Vitality and Ageing. “Dit moment in het leven geeft vaak een gevoel van onvrede, wat deels te maken heeft met de hoge verwachtingen en doelen die we onszelf stellen. Je bent misschien op een punt gekomen waarbij je een druk gezinsleven hebt én nog carrière wilt maken. Je wilt nog zoveel dingen bereiken, maar weet niet zeker of het gaat lukken. Die druk om alles te combineren kan zwaar aanvoelen.”

De U-vorm van geluk

Rond je veertigste ben je dus eigenlijk het minst gelukkig. Mocht je nog geen veertig zijn: geen paniek, want het wordt weer beter. Geluk lijkt door het leven heen een U-vormige curve te volgen. Josanne: “Aan het begin van het volwassen leven geven mensen aan heel gelukkig te zijn. Daarna daalt het geluksgevoel langzaam tot rond je 45e, waar vaak het dieptepunt ligt. Maar na dat punt neemt geluk juist weer toe en bereikt het gemiddeld een hoogtepunt rond de leeftijd van wel 75 jaar.” Dit patroon wordt teruggezien in diverse internationale wetenschappelijke onderzoeken in Westerse landen. Het is dus écht waar: hoe ouder, hoe gelukkiger.

Na je vijftigste lijkt het leven inderdaad wat makkelijker te worden. De kinderen worden ouder en zelfstandiger en de meeste mijlpalen heb je al bereikt. Dat betekent niet dat je stopt met dromen, maar de druk die je altijd voelde om nog van alles te bereiken, wordt minder. “Op latere leeftijd is er meer ruimte om te reflecteren op wat je al hebt bereikt,” zegt Josanne. “Je begint te accepteren dat je misschien niet alles hebt, maar kunt tevreden zijn met wat je allemaal wél hebt. Dat is een belangrijke factor om geluk te kunnen ervaren. Het bijstellen van verwachtingen komt vaak met levenservaring. Na jaren van doelen stellen en behalen, kun je gemakkelijker accepteren dat sommige dingen simpelweg niet meer haalbaar zijn. Bijvoorbeeld, als je altijd marathons liep, kan het onrealistisch zijn om dat op je 70e nog steeds te doen. Maar dat betekent niet dat je moet stoppen met bewegen.”

Bekijk ook

IJsbad-hype: gezond voor vrouwen – of toch niet? | Gezondnu

Het ijsbad: al jaren populair dankzij de Nederlandse ‘iceman’ Wim Hof. Maar op TikTok klinkt ineens twijfel. Vooral vrouwen vragen zich af of deze koude gewoonte eigenlijk wel zo goed is voor hun lichaam. Tijd om de feiten op een rij te zetten.

Wat is geluk eigenlijk?

Wat geluk precies is en wat eraan bijdraagt, is uiteindelijk heel persoonlijk. In de wetenschap wordt geluk vaak omschreven als subjectief welbevinden. Dit gaat over hoe je je eigen leven ervaart en hoe je je voelt.

Josanne: “Geluk kent drie belangrijke vormen die samen bijdragen aan ons gevoel van welbevinden. De eerste is levens­tevredenheid. Vaak wordt dit gemeten met de vraag: hoe tevreden ben je met je leven in het algemeen, op een schaal van 0 tot 10? Als tweede is er zingeving. Dit gaat over het gevoel dat je leven betekenis heeft en dat je iets bijdraagt aan anderen of een groter geheel. Wist je dat ouderen in Nederland de grootste groep vrijwilligers zijn? Dit draagt zeker bij aan dat geluksgevoel. Als laatste speelt genieten een rol. Dit draait om korte, voorbijgaande momenten van geluk – ook wel hedonisme genoemd. Denk aan genieten van lekker eten, een wandeling of de zon op je gezicht voelen. Uit onderzoek blijkt dat juist door die kleine momentjes er al stofjes in je hersenen worden aangemaakt die bijdragen aan dat ultieme geluksgevoel. Genieten van de kleine dingen dus.”

Toch komt wijsheid vaak echt met de jaren. Ouderen zijn bijvoorbeeld beter in afscheid nemen van alles wat negatieve energie oplevert. “Deze groep voelt minder de behoefte om vast te houden aan vriendschappen of verplichtingen die hen niet gelukkig maken. Voor jongeren is dat lastiger. Zeker in een tijdperk van social media en maatschappelijke verwachtingen, waar een groot netwerk en een druk sociaal leven vaak worden gezien als succesvol, hebben ouderen meer rust om te kiezen voor wat écht goed voelt. Ze raken minder meegezogen in wat ‘hoort’ en durven hun energie te richten op wat belangrijk is.”

De kracht van adaptatie

Het leven lijkt dus echt leuker, makkelijker en beter te worden als je ouder wordt. Toch is ouder worden niet iets waar we per se naar uitkijken. Aan ouder worden kleven toch vooral de woorden: gebreken, eenzaamheid en saai. Maar daarbij vergeten we een superkracht die je juist ontwikkelt als je ouder wordt: adaptatie.

Josanne: “Gezond ouder worden bestaat eigenlijk niet. Natuurlijk kan een gezonde leefstijl een enorm positieve impact hebben en is het daarom altijd goed om daaraan te werken. Maar de realiteit blijft ook: je wordt ouder en je lichaam verandert nu eenmaal. Je voelt je minder fit, hebt misschien fysieke klachten en kunt niet meer alles doen zoals je vroeger deed. Die achteruitgang is een onvermijdelijk onderdeel van het leven. Maar ouderen lijken hier beter mee om te kunnen gaan dan jongeren. Dit heeft te maken met een psychologisch fenomeen genaamd adaptatie. Adaptatie betekent dat je leert om om te gaan met veranderingen, zoals ziekte of fysieke beperkingen. Ouderen hebben meer levenservaring, wat hen helpt om zich aan te passen aan nieuwe situaties en de realiteit. Jongeren vinden dit vaak moeilijker, omdat zij hun doelen en verwachtingen nog niet zoveel hebben hoeven bijstellen.”

'Vaak zit geluk niet in meer en beter, maar in waarderen wat er al is'

Een andere belangrijke voorspeller van geluk zijn de mensen om je heen. En dat is nu precies waar onze angst voor ouder worden vaak vandaan komt: het droevige beeld van een eenzame oudere die alleen op zijn kamer voor zich uit staart.

Toch klopt dit beeld niet helemaal, weet Josanne. “De cijfers laten zien dat eenzaamheid het net zo vaak voorkomt bij andere leeftijdsgroepen. Eenzaamheid kent verschillende vormn. Onder hen zijn mensen die nauwelijks sociale contacten hebben, maar ook mensen met een groot netwerk. Ook zij kunnen zich eenzaam voelen. Zo’n gebrek aan betekenisvolle relaties heeft een negatieve invloed op ons geluksgevoel, maar ook op onze gezondheid. Eenzaamheid is zelfs een voorspeller van een slechte gezondheid – vergelijkbaar met sterfte risico. Het is jammer dat de maatschappij nog een groot taboe legt op eenzaamheid, waardoor het vaak als iets uitzonderlijks wordt gezien. Maar de waarheid is: iedereen voelt zich weleens eenzaam. Door dit te erkennen en bespreekbaar te maken, kunnen we beter leren omgaan met eenzaamheid en elkaar beter helpen. Dit geldt voor jong én oud.”

100 jaar oud

Toch staan we als maatschappij voor grote uitdagingen als het gaat om gezond en gelukkig oud worden. Met een steeds hogere levensverwachting – de kans om 100 kaarsjes uit te blazen is realistischer dan ooit – wordt dat lastiger. “Het klassieke beeld van studeren, een carrière opbouwen, een gezin stichten en met pensioen gaan rond je 67e klopt voor sommige mensen al niet meer,” zegt Josanne. “Want hoe vul je je pensioen in als die periode veel langer duurt? Hoe houd je het zinvol en betekenisvol? Daar wordt al veel over geschreven en nagedacht. Zo zijn er nu al mensen die nog niet stoppen met werken of iets anders betekenisvol gaan doen. Ook die laatste jaren hoeven dus helemaal niet saai te zijn. Misschien wil je nog iets heel nieuws leren of zelfs een carrièreswitch maken. Nu vinden al die mijlpalen al heel vroeg in ons leven plaats, maar de extra tijd die we hebben geeft ruimte om dit beter in te delen. Helaas is dat nu nog lang niet haalbaar voor iedereen, maar het geeft wel stof tot nadenken.”

Terug naar het nu. Want de belangrijkste vraag blijft natuurlijk: hoe kan ik nu al de gelukkigste versie van mezelf worden?

'Rond de 45 jaar ervaren veel mensen een zogenaamde midlife dip'

“Een belangrijke tip is om eens stil te staan bij wat geluk voor jou betekent en hoe je dit een plek kunt geven in je leven. Vaak zit dat niet in meer en beter, maar in waarderen wat er al is. Voor de één is het rust en loslaten, terwijl de ander het vindt in vooruitgang en nieuwe ervaringen. Op geluk hoef je niet te wachten tot je ouder wordt. Wel kunnen we nog veel van de wijsheid, de levenservaring en de kijk op het leven van ouderen leren. Zij laten zien wat echt belangrijk is om gelukkig te zijn: betekenisvolle relaties, dankbaar zijn voor wat je hebt en genieten van de kleine dingen in het leven.”

"Ouder worden is geen acheruitgang, het is groei!"

Je gelukkig en dankbaar voelen, hangt voor een groot deel af van hoezeer het je lukt om in het moment te leven en te waarderen wat je hebt. En daar zijn we op latere leeftijd inderdaad een stuk beter in, weet Susan Smit, romanschrijfster en auteur van De Tweede helft van je leven. Wat kunnen we daar nu al van leren?

“Als je ouder wordt, leer je dat je de rottige dingen zult overleven, maar ook dat ze zullen blijven komen,” zegt Susan. “Je weet uit ervaring: ik blijf gewoon doordenderen, dat gaat weer voorbij. Of het hoort bij het leven. Dat haalt veel paniek, slachtoffer-denken en ontredderdheid weg. Er komt een mild en mooi woord: je accepteert de aarde van het leven aan jezelf. Je beseft niet meer per se dat dingen moeten snel, beter of mooier kunnen zijn, maar waardeert ook wat zich voordoet en ziet daar de schoonheid van in – zelfs van de dingen die moeilijker zijn.”

3 tips van Susan

Ook als je nog niet de vijftig hebt bereikt, kun je al stappen zetten om de gelukkigste versie van jezelf te worden. Dit zijn haar drie beste tips:

Tip 1 – Wees niet bang voor verandering

“Hoe minder aandacht, moeite en energie je investeert in krampachtig je leven en uiterlijk houden zoals het is en hoe meer je in staat bent om te veranderen en mee te bewegen op de plukrimpel, hoe gelukkiger je zult zijn.”

Tip 2 – Herontdek jezelf

“In mijn boek ga ik in op wat het is om de relatie met de levende natuur, bijvoorbeeld een band met de levende natuur, bijvoorbeeld een scherper leren varen op je intuïtie. Durf er voor open te staan om jezelf en je creativiteit te herontdekken.”

Tip 3 – Stop met jezelf wegcijferen

“Op de drempel van de tweede helft zie je dat veel mensen, vooral vrouwen, ophouden met zichzelf weg te cijferen, plooibaar en bescheiden te zijn. Ze worden hoekiger, uitgesprokener, installeren een uitstekend werkend onzinfilter en lijken eindelijk samen te vallen met zichzelf. Ouder worden is geen achteruitgang; het is groei! Heb daarom geen boodschap meer aan wat anderen van je vinden of wat een inhoud van een goede vrouw of een ouder wordende vrouw te zijn. Zet je ‘heilige woede’ liever in om aan te kaarten wat niet deugt en anders moet in de wereld.”

Dit artikel komt uit de laatste Gezondnu, nu in de winkel!