Overgewicht door stresshormonen

0

Stresshormonen zijn nuttige hormonen om optimaal te kunnen functioneren in tijden van stress. Maar een chronisch hoog gehalte van stresshormonen in het bloed kan ook negatieve gevolgen hebben. Niet alleen doordat het lichaam roofbouw op zichzelf pleegt en er burn-outklachten en overspannenheid kan ontstaan.

Ook doordat stresshormonen mede-oorzaak van veel andere klachten kunnen zijn, zoals depressie, hart- en vaatziekten, diabetes en overgewicht. Deze klachten kunnen vermeden worden door stress te vermijden. Om overgewicht te voorkomen is het daarnaast nuttig om te weten hoe stresshormonen overgewicht kunnen veroorzaken.

Het nut van stresshormonen

Over het algemeen wordt er negatief gepraat over stresshormonen. Ze kunnen dan ook veel schade aanrichten in het lichaam. Toch zijn ze er niet voor niets. Om de werking van stresshormonen goed te begrijpen moet je terug naar de prehistorie, toen de mens nog voornamelijk als jager in de natuur leefde. In die tijd kon een roofdier bijvoorbeeld een groot gevaar zijn. Kreeg iemand een wolf in het oog, dan kon hij twee dingen doen: vluchten of vechten. Beide acties kostten het lichaam veel energie. Beide acties zijn ook alleen maar te overleven als werkelijk alles op alles wordt gezet. Daarom komen in zo’n geval de stresshormonen adrenaline en noradrenaline vrij. Die zorgen ervoor dat het lichaam optimaal kan presteren: insuline wordt onderdrukt zodat het lichaam veel glucose vrijmaakt in het bloed, de hartslag en bloeddruk stijgen, zodat de spieren genoeg zuurstof krijgen en de spieren gaan koolhydraten en eiwitten afbreken om energie te krijgen.

Is de jager eenmaal in veiligheid of is het roofdier gedood of verjaagd, dan heeft de jager tijd om uit te rusten en het lichaam te laten herstellen. Binnen de kortste keren is de adrenaline uit het lichaam verdwenen, is het lichaam hersteld van de reactie en kan het weer normaal functioneren. Duurt de stressperiode langer, dan wordt naast de stresshormonen adrenaline en noradrenaline ook cortisol aangemaakt. Cortisol blijft veel langer in het bloed aanwezig en zorgt dat alle niet-relevante lichaamsprocessen tijdelijk stil worden gelegd: immuunsysteem, spijsvertering, spierherstel en emotionele reacties.

Freeze

Behalve vluchten en vechten is er een derde optie: freeze. Blijven staan en niets doen dus. In zo’n geval blijft de stress langer bestaan. Het lichaam doet niets met de vrijgemaakte energie en heeft in feite ook geen kans om de stressreactie af te bouwen. De stressreactie blijft immers bestaan. 

In onze huidige maatschappij is dat laatste heel vaak het geval. Veel stressvolle situaties kunnen we weinig aan veranderen: in de file staan, frustraties op het werk en geldzorgen zijn zaken die veel stress veroorzaken. Maar zowel vechten als vluchten heeft geen zin, waardoor we in die situatie blijven zitten. Dit kan zorgen voor vrijwel constante hoge niveaus van stresshormonen in het bloed. Waardoor constant de hartslag en bloeddruk omhoog gaan, het immuunsysteem wordt onderdrukt, de spijsvertering verandert en de insulineproductie wordt stilgelegd. Dat zorgt uiteraard voor allerlei klachten, zoals vermoeidheid, diabetes, bloeddrukproblemen en hartproblemen.

Overgewicht

Een meer indirect probleem van stresshormonen is overgewicht. Dat ontstaat door een combinatie van factoren. Allereerst is het platleggen van de spijsvertering door stresshormonen een oorzaak dat we meer gaan eten. Doordat er weinig voedingsstoffen worden opgenomen geeft ons lichaam steeds een signaal dat er meer voedingsstoffen nodig zijn: honger dus. Er is vooral veel verlangen naar granen en suikers, ofwel koolhydraten. Dat komt doordat er weinig glucose wordt opgeslagen doordat insuline wordt onderdrukt. Het lichaam heeft dus het gevoel meer glucose nodig te hebben, hoewel er veel in het bloed aanwezig is. Een overmaat aan glucose kan leiden tot insulineresistentie, waardoor insuline minder goed werkt en er nog meer behoefte aan koolhydraten ontstaat. Daarnaast hebben koolhydraten indirect ook invloed op het gevoel van welbevinden in de hersenen, doordat koolhydraten nodig zijn voor de productie van de neurotransmitter serotonine. Zo werken koolhydraten als een soort tranquilizer voor de hersenen.

Het grootste probleem van de werking van stresshormonen is dat ze erop gericht zijn het lichaam energie te geven om actie te ondernemen. Daarvoor zijn grote hoeveelheden glucose in het bloed nodig. In deze tijd leidt de stressvolle situatie echter vaak helemaal niet tot lichamelijke actie. De glucose wordt dus helemaal niet gebruikt. En daarom opgeslagen, vooral in de vorm van vet. Wat ook weer leidt tot overgewicht.

Voorkomen

Stresshormonen leiden dus voornamelijk tot overgewicht doordat ze aanzetten tot het eten van veel suikers, terwijl de suikers niet worden opgeslagen of gebruikt, maar omgezet worden in vet. 

Voorkomen van overgewicht door stress kan op verschillende manieren. Allereerst natuurlijk door stressvolle situaties te vermijden en door het lichaam de tijd te geven om te herstellen van de stress. Zorg dus voor voldoende ontspanning en genoeg slaap.

Daarnaast is het goed om bewust te zijn van het effect van stresshormonen op de glucosemetabolisme en het zin krijgen in suiker. Vermijd zeker ongezonde suikers, eet gezonde tussendoortjes (bijvoorbeeld fruit). En drink veel water, dat kan de eetlust doen verminderen.

Wil jij mensen met stress gerelateerde klachten leren begeleiden? Kijk dan bij de opleiding Stresscounselor »