ADHD

Over ADHD heeft iedereen een mening: iemand met ADHD is te druk, te onrustig en te luid. Maar ADHD is veel meer dan dat. ADHD staat ook voor kinderen én volwassenen die creatief zijn, vol zitten met ideeën en energie. In dit dossier lees je meer over ADHD, de behandelingen en de oorzaken.

Algemeen

Een kind dat niet stil kan zitten en zich niet kan concentreren. Dat is het stereotype beeld van iemand met ADHD. ADHD staat voor ‘Attention Deficit Hyperactivity Disorder’ wat in het Nederlands aandachtstekort-hyperkinetische stoornis genoemd wordt. De stoornis kenmerkt zich door concentratieproblemen en overactiviteit. Veel kinderen krijgen op jongere leeftijd al een diagnose, maar ook jongvolwassenen kunnen de diagnose krijgen.

Hoeveel mensen hebben ADHD?

Exacte cijfers over hoeveel mensen ADHD hebben zijn niet bekend. Er zijn alleen cijfers voor jongeren van 13-17 jaar: per duizend jongeren hebben er 13 ADHD. Onder kinderen onder de 16 jaar lopen de schattingen uiteen van 3 tot 5 op de honderd kinderen. En voor volwassenen ligt dit tussen de 1 en de 4 op honderd volwassenen.

Hebben jongens vaker ADHD dan meisjes?

ADHD komt twee tot drie keer vaker voor bij jongens als bij meisjes. Voor kinderen die behandeld worden is het aantal jongens zelfs vijfmaal groter dan het aantal meisjes. Het verschil wordt kleiner naarmate kinderen ouder worden.

Naast ADHD ook andere stoornissen?

ADHD gaat vaak gepaard met andere stoornissen. Zo komen bij minimaal tweederde van de kinderen en volwassenen met ADHD ook gedragsstoornissen, dyslexie, depressie, angst, verslaving en slaapproblemen voor. Gemiddeld heeft een volwassene met ADHD drie andere stoornissen.

Het is daarom belangrijk om ADHD te diagnosticeren en behandelen omdat het een risicofactor voor andere stoornissen vormt.

Klachten

Net zoals ieder mens anders is, kunnen ook mensen met ADHD erg van elkaar verschillen. Niet iedere ADHD’er is heel druk en niet iedere ADHD’er krijgt medicatie.

ADHD heeft drie subtypes:

  • Onoplettendheid
  • Hyperactiviteit/Impulsiviteit
  • Gecombineerd

De klachten worden gecategoriseerd in drie domeinen

Symptomen van onoplettendheid zijn:

  • Geen oog voor details, maakt slordige fouten
  • Moeite om aandacht erbij te houden
  • Lijkt niet te luisteren
  • Maakt taken niet af
  • Vergeetachtig
  • Moeite met organiseren (belangrijk voor volwassenen)
  • Vermijd taken waarvoor langdurige concentratie nodig is
  • Raakt dingen kwijt
  • Snel afgeleid

Symptomen van hyperactiviteit zijn:

  • Onrustig
  • Kan niet stil blijven zitten
  • Praat extreem veel
  • Altijd ‘on the go’

Symptomen van impulsiviteit zijn:

  • Geeft antwoord voordat vraag volledig gesteld is
  • Moeite op de beurt te wachten
  • Onderbreekt of stoort anderen
  • Moeite om activiteiten geluidloos uit te voeren

Het meest voorkomende subtype van ADHD is het gecombineerde type. Ongeveer acht op de tien mensen met ADHD heeft dit type.
Het onoplettende type wordt ADD (Attention Deficit Disorder) genoemd. Alleen symptomen van hyperactiviteit en impulsiviteit komt zelden voor.

Het subtype kan veranderen gedurende het leven van iemand met ADHD. Omdat er categorieën zijn en symptomen af kunnen nemen, kan je van subtype veranderen. Zo neemt hyperactiviteit vaak af naarmate je ouder wordt. Deze symptomen verleggen zich meer naar innerlijke onrust bij volwassenen.

Diagnose

Voor de diagnose ADHD moet een kind aan zes of meer van de kenmerken in een domein voldoen. Voor volwassenen is dit aantal vier. De klachten moeten minimaal een half jaar en in meer dan één context aanwezig zijn. Dus bijvoorbeeld zowel op school als thuis.

Een belangrijk criterium is dat de klachten een negatieve impact hebben op iemands functioneren. Het moet natuurlijk ook niet typisch gedrag zijn dat past bij de leeftijd.

Een psychiater (of psycholoog) voert een lichamelijk onderzoek uit en bekijkt dan iemands gedrag. Daarnaast beoordeelt de psychiater via gesprekken met ouders, docenten of andere betrokkenen of de klachten in meerdere contexten bestaan. Vervolgens wordt de diagnose gesteld en kan een plan voor een behandeling worden gestart.

Leeftijd van diagnose

Iemand kan op vrijwel alle leeftijden de diagnose ADHD krijgen. Maar het gebeurt meestal al op jongere leeftijd als er problemen op school ontstaan.

Naarmate een kind ouder wordt, zullen de concentratie- en planningsproblemen van ADHD een grotere rol gaan spelen. Op school moet je een kind zich een langere tijd kunnen concentreren en kunnen multi-tasken. Er komt meer huiswerk en de school biedt minder structuur. Een jongvolwassene behoort een zelfstandige student te zijn. Ook het sociale aspect is complexer: je krijgt meer vrienden, je ouders controleren je minder en je moet zelf de tijd inplannen. Daarom is bij een diagnose ADHD op latere leeftijd de belemmering in functioneren soms een belangrijker struikelblok dan de individuele symptomen, zoals druk zijn of snel afgeleid zijn.

Behandeling

De behandeling van ADHD kan zowel uit medicatie als gedragstherapie bestaan. Alleen een psychiater kan medicatie voorschrijven. Daarnaast kan er hulp geboden worden bij het plannen, organiseren van tijd en creëren van de juiste leeromgeving.

De meest bekende medicatie voor ADHD is Ritalin, de werkzame stof is methylfenidaat. Ritalin is een zogenaamd psychostimulantia dat ingrijpt op stofjes in de hersenen die boodschappen tussen hersencellen doorgeven. ADHD’ers hebben een tekort aan deze stofjes. Een ander medicijn dat veel voorgeschreven wordt is dexamfetamine. Deze medicijnen zorgen ervoor dat ADHD’ers zich rustiger voelen, zich beter kunnen concentreren en minder impulsief gedrag hebben.

Het is belangrijk dat iemand met ADHD behandeld wordt. Door concentratie- en gedragsproblemen kan een kind moeite hebben om op school mee te komen. Het risico op een laag educatieniveau is dan hoog. Ook vormt ADHD een risicofactor voor andere (gedrags)problemen, zoals verslaving aan drugs of alcohol.

Oorzaken

De precieze oorzaak van ADHD is (nog) niet bekend. Over de jaren zijn een aantal zaken onderzocht waarvan men dacht dat het ADHD kan veroorzaken, denk aan vaccins, pesticiden, suikerinname en tv-kijken. Van geen enkel idee is daadwerkelijk bewezen dat het de oorzaak is van ADHD.

Erfelijkheid en omgeving

Wat wel bekend is, is dat ADHD ontstaat door een verstoorde ontwikkeling van de hersenen. Daarbij spelen meerdere genen een grote rol. ADHD komt vaker voor binnen families – het kan dus deels een kwestie van aanleg zijn. Een ouder met ADHD heeft ongeveer vijftig procent kans om ADHD door te geven aan de kinderen. Wanneer een broer of zus ADHD heeft, heeft een volgend kind dertig procent kans ook ADHD te hebben.

Daarnaast is er een kleine rol weggelegd voor de omgeving. Zo kan blootstelling aan nicotine en alcohol vroeg in de zwangerschap een verhoogd risico geven op ADHD. Ook een laag geboortegewicht en vroeggeboorte verhogen de kans op ADHD. Opvoeding veroorzaakt niet direct ADHD, maar kan wel symptomen van ADHD in stand houden. Vooral chaotische en negatieve gezinsomstandigheden zijn slecht voor de mentale gezondheid van een kind.

Ontwikkeling van de hersenen

De verstoorde ontwikkeling van de hersenen begint al in de baarmoeder. De hersenen zijn zowel in structuur als in activiteit anders dan hersenen van mensen die geen ADHD hebben. ADHD’ers hebben een vertraagde ontwikkeling van de hersenschors, waardoor de hersenschors dunner is en bepaalde hersengebieden kleiner zijn.

Daarnaast is er een disbalans in bepaalde stofjes in de hersenen. Deze stofjes heten neurotransmitters en zorgen ervoor dat boodschappen worden doorgegeven aan andere hersencellen. Bij ADHD is er een tekort aan dopamine en in mindere mate aan noradrenaline. Hierdoor werkt het onderdrukken van de hersenen niet goed, er zit geen rem op.

Tips & vragen

De artikelen in dit dossier

Advertorial

Ter verzorging van een zeer droge huid!

Alviana Beauty Oil Satin Secret is gemaakt op basis van kwalitatief hoogwaardige biologische oliën van argan, amandelen, jojoba en olijven. Deze hoogwaardige schoonheidsolie voedt, hydrateert...

De 3 beste oefeningen voor je bekkenbodemspieren

Sterke bekkenbodemspieren voorkomen urineverlies, verbeteren je houding en maken seks zelfs spectaculairder. Reden genoeg dus om ze te trainen! Lees hier drie oefeningen voor...
Eet je lever gezond

Eet je lever gezond