Een jasje beschermt je eilandjes

Geen insuline meer spuiten, geen hypo’s, meer kwaliteit van leven. Veel mensen met diabetes kijken daar verlangend naar uit. Zeker ernstig zieke mensen. Er is nog geen oplossing voor diabetes, maar wat wel kan is een transplantatie van cellen. Maar hoe voorkom je afstoting? Bijzonder onderzoek uit Leiden.

Bij mensen met diabetes type 1 worden de insulineproducerende cellen uit de alvleesklier door het eigen afweersysteem vernietigd.  Het is mogelijk de volledige alvleesklier te transplanteren, maar dat is een ingrijpende operatie met grote risico’s. Veel minder ingrijpend is het om alleen de eilandjes van Langerhans te transplanteren. Die zitten verspreid door de alvleesklier en hebben ongeveer de grootte van een zandkorrel, zo’n 0,4 tot 0,03 millimeter.

De eilandjes van Langerhans – die voor een deel bestaan uit bètacellen – produceren insuline. Om te voorkomen dat het lichaam die vreemde cellen afstoot, ontwerpt het LUMC in Leiden samen met een aantal  partners een ‘jasje’ als bescherming.  Het onderzoek wordt gefinancierd door het Diabetes Fonds.

Infuus met eilandjes

Hoe werkt zo’n transplantatie? De eilandjes worden geïsoleerd uit de alvleesklier van een orgaandonor. Daarna worden ze getransplanteerd; via een infuus komen ze in de poortader van de lever. Van daaruit kunnen zij hun werk doen. 

Alleen mensen die zwaar ontregeld zijn, die al van alles hebben geprobeerd om hun bloedglucosewaarden stabiel te krijgen, komen hiervoor in aanmerking. Dit zijn bovendien vaak mensen die een donornier hebben; zij slikken al afweerremmende middelen en zijn daardoor beter beschermd tegen afstoting. Je hoeft niet onder narcose. Je bent gewoon bij bewustzijn wanneer het infuus wordt gegeven. 

Geen hypo’s meer

Al na één infuus hebben de mensen met deze behandeling geen last meer van hypo’s. Zeker voor mensen die zwaar ontregeld waren, vaak glucagon toegediend kregen en regelmatig opgenomen moesten worden vanwege de ernstige hypo’s is dat een geweldige ervaring. Wel is het zo dat zij na verloop van tijd (meestal enkele jaren) weer wat insuline moeten gaan spuiten. Maar, de hypo’s behoren meestal tot de verleden tijd.

Nog te weinig donoren

Een succesverhaal? “Ja, voor deze mensen wel”, zegt Rianne Ellenbroek, onderzoeker bij het LUMC. “Het probleem is dat er veel te weinig orgaandonoren zijn. Een ander obstakel is dat de getransplanteerde eilandjes toch ‘vreemd’ blijven en de kans op afstoting blijft. Ook gaat er de eerste dagen na transplantatie een groot deel van de eilandjes verloren doordat ze niet snel genoeg ‘ingenesteld’ raken.”

“Door de eilandjes te verpakken proberen we de afweerreactie te minimaliseren. Zo kunnen we bijvoorbeeld afweerremmende middelen toevoegen aan de verpakking, om lokaal de afweer tegen te gaan. Daarnaast kunnen we eiwitten en geneesmiddelen toevoegen die de toevoer van voedingsstoffen stimuleren en de eilandjes beter laten overleven en functioneren. Het voordeel van het ‘jasje’ is dat die makkelijk terug te vinden is en vervangen kan worden wanneer het niet meer functioneert.”

Cellen maken

Zolang eilandjestransplantatie afhankelijk blijft van donoren, is deze therapie alleen beschikbaar voor een kleine groep ernstig zieke mensen met type 1 diabetes. Daarom probeert het LUMC ook zelf cellen te maken. Ellenbroek: “Als dat lukt, en de cellen goed beschermd zijn in het jasje, kunnen we meer patiënten helpen.”