Dol op koffie? Een romige cappuccino, sterke espresso of toch maar die decafé? In Nederland wordt veel koffie gedronken. En dat heeft positieve én negatieve effecten op diabetes. Koffiedrinken vermindert het risico op diabetes type 2, maar verhoogt ook de insulineresistentie. Wat is nu waar? gezondNU vroeg het Diabetes Fonds om duidelijkheid.

Voor veel Nederlanders markeert een heerlijk dampend kopje koffie het begin van de dag. Toch geeft wetenschappelijk onderzoek aanwijzingen dat koffie helemaal niet zo goed is voor onze bloedsuiker. Bij mensen met diabetes type 2 verhoogt cafeïne namelijk de insulineresistentie, waardoor de bloedsuikerpiegel stijgt. Maar andere onderzoeken laten zien dat koffie ook een beschermend effect heeft: het drinken van een aantal kopjes koffie per dag verlaagt het risico op diabetes type 2. Tegenstrijdige geluiden dus. Wij vroegen het Diabetes Fonds om duidelijkheid.

Hogere bloedsuikers

De wetenschap is verdeeld. Het bewijs dat cafeïne verstoringen in het glucosemetabolisme veroorzaakt groeit. Wanneer mensen met diabetes type 2 koffiedrinken, stijgt de insulineresistentie of daalt de glucosetolerantie. Dit kan bijdragen aan een stijging of juist een daling van de bloedsuikerspiegel. Moeten mensen met diabetes extra oppassen met cafeïne? “Er zijn inderdaad aanwijzingen dat cafeïne invloed heeft op de bloedsuikerspiegel bij mensen met diabetes type 2. Het effect is echter nog niet eenduidig”, legt Frieda van der Jagt, voedingsdeskundige van het Diabetes Fonds uit. “Er is meer onderzoek nodig om erachter te komen hoeveel kopjes te veel is en of het uitmaakt op welk tijdstip je koffie drinkt. Daarom is hier nog geen algemeen advies over. Over het effect van cafeïne bij diabetes type 1 is nog onvoldoende duidelijk, meer onderzoek moet uitwijzen wat cafeïne doet bij mensen die helemaal geen insuline aanmaken.”

Vijf kopjes per dag is risicoverlagend

Dat cafeïne een negatief effect kan hebben op de bloedsuiker gaat in tegen epidemiologische onderzoeken die het beschermende effect van koffie benadrukken. Vijf koppen koffie per dag vermindert het risico op diabetes type 2 met dertig procent. Opmerkelijk: zowel koffie mét cafeïne als decafé. Zouden we dus allemaal meer koffie moeten gaan drinken? Frieda: “Er wordt geen voedingsadvies aan deze conclusie verbonden. Het is lastig om mensen aan te raden veel koffie te gaan drinken, niet iedereen houdt immers van koffie. Voor mensen met diabetes type 2 is het wel goed om op de koffieconsumptie te letten: niet te veel koffie, maximaal vier kopjes per dag, en cafeïnevrij als je denkt dat het invloed heeft op de bloedsuiker.”

Koffiedikkijken

Koffie bestaat natuurlijk niet alleen uit cafeïne, het bevat honderden stoffen, zoals cafeïnezuur en trigonelline. Omdat het risico op diabetes type 2 verlaagt bij zowel cafeïnehoudende als cafeïnevrije koffie, moet het beschermende effect toch ergens anders vandaan komen. Gaan de andere bestanddelen misschien het effect van cafeïne tegen? Uit onderzoek van het Diabetes Fonds blijkt dat de stoffen chlorogeenzuur en trigonelline een gunstig effect hebben op de bloedsuikerhuishouding. Hoe deze twee stoffen dat doen, is nog niet bekend. Het Aarhus University Hospital in Denemarken vond de stofjes cafestol en cafeïnezuur, deze bevorderen het insulinegehalte in het bloed. Het blijft dus nog een beetje koffiedikkijken wat zorgt voor het positieve effect van koffie.

Geen suiker in de koffie?

Kun je dus met een gerust hart koffiedrinken als je diabetes hebt? De meest recente voedingsrichtlijn van de Nederlandse Diabetes Federatie geeft aan dat er (nog) geen aanwijzingen zijn om voor mensen met diabetes andere adviezen over koffiegebruik te hanteren dan voor mensen zonder diabetes. Het wordt wel afgeraden om suiker in de koffie te doen.

Het Diabetes Fonds geeft aan dat je mogelijk van koffie een hogere bloedsuikerspiegel krijgt als je diabetes type 2 hebt. Het is daarom goed om hier zelf op te letten. “Bloedsuikerspiegels zijn zo individueel. De ene persoon met diabetes reageert anders op bepaalde voedingsmiddelen dan een ander. Als je het idee hebt dat je bloedsuikerschommelingen met koffie te maken kunnen hebben, dan is het goed om te onderzoeken of dit beter wordt met cafeïnevrije koffie. U kunt met uw vragen ook terecht bij de diabetesverpleegkundige, diëtist of de arts”, adviseert Frieda.