Lekker in de thee, op een boterham of over warme geitenkaas: honing. Maar honing kun je ook prima op je lichaam smeren – althans medicinale honing. Tineke Creemers deed jarenlang onderzoek naar het effect van honing op wondverzorging. Honing bevordert op verschillende manieren het genezingsproces. Zelfs resistente bacteriën leggen het loodje tegen deze zoete kracht.

Je lichaam insmeren met honing? Het is niet nieuw. Cleopatra smeerde haar gezicht in met honing tegen rimpels. En tijdens de Eerste Wereldoorlog werd honing gebruikt bij wonden. Het effect van honing is verder uitgezocht door Tineke Creemers van de Wageningen Universiteit en Research centre. In gezondNU 1 2014 ging de onderzoeker hier op in. Hieronder de hoogtepunten van dit interview.

Honing werkt antibacterieel

Creemers: “Dat honing antibacterieel werkt, heeft verschillende oorzaken. Ten eerste houden de suikers in honing de wond vochtig door wondvocht aan te trekken. Zo groeit de wond makkelijker dicht. Daarnaast bevat honing glucoseoxidase, een antibacterieel enzym uit het speeksel van bijen. Als dat enzym in contact komt met wondvocht, produceert het een kleine hoeveelheid waterstofperoxide. Die superklein dosis, is groot genoeg om bacteriën te doden, maar veel te klein om schade te veroorzaken aan de herstellende wond of de huid eromheen.”

“Daarnaast speelt de lage pH-waarde van honing een belangrijke rol bij de antibacteriële werking. Door de inwerking van enzymen op honingsuikers ontstaat een zuur milieu, waardoor veel schadelijke micro-organismen worden geremd. Bacteriën kunnen in een zuur milieu niet overleven. Een lage pH-waarde versterkt bovendien de weerstand van de huid.”

Honing werkt ook als ontstekingsremmer

“Honing heeft ook een ontstekingsremmende werking. Als je gewoon gezond bent en je loopt een wond op, dan reageert je huid met een ontsteking om het afweermechanisme ter plekke te activeren. Daarna komt de wond tot rust en begint het genezingsproces. Maar bij chronische wonden verdwijnt deze ontstekingsreactie niet. Er worden dan voortdurend zuurstofradicalen gevormd. Honing is rijk aan antioxidanten die de zuurstofradicalen wegvangen, zodat de wond alsnog tot rust kan komen.”

Honing voor chronische wonden

“Bij gezonde personen heelt een wond meestal vanzelf, zonder speciale behandeling. Maar zieke mensen hebben vaak een verlaagde weerstand. Dat verhoogt de kans op wondinfecties. Als het gaat om een chronische wond, is er zelfs helemaal geen sprake meer van wondgenezing door het lichaam zelf. Dan neemt het risico op wondinfectie nog sterker toe.”

“Honing bevordert op verschillende manieren het genezingsproces. Dat is goed nieuws voor mensen met doorligwonden, wonden veroorzaakt door diabetes en chirurgische wonden. En het biedt een alternatief voor antibiotica.”

Waarom honing kiezen in plaats van antibiotica?

“Antibiotica pakken bacteriën indirect aan door de eiwitproductie te verstoren. Daardoor kan de bacterie zijn celwand niet goed opbouwen. Antibiotica doden dus niet de bacteriën zelf. Dat zorgt soms voor problemen, bijvoorbeeld wanneer bacteriën manieren vinden om de antibiotica te omzeilen. Dan worden bacteriën resistent en zijn zij toch in staat hun celwanden op te bouwen. Honing heeft wat dat betreft een groot voordeel: glucoseoxidase doodt de bacteriën namelijk direct door de celwand kapot te maken. Ook antibioticaresistente bacteriën ontspringen de dans niet. Een ander voordeel van honing ten opzichte van gangbare antibiotica is dat het geen bijwerkingen geeft.”

Kun je honing uit de supermarkt gebruiken?

“Nee. De samenstelling van honing varieert sterk. Honing die je in de supermarkt kunt kopen om op je brood te smeren, bevat vaak te weinig enzymen om medicinaal toepasbaar te zijn. Aan de WUR hebben we op basis van onderzoek een methode ontwikkeld voor de productie van medicinale honing. Voor dit onderzoek hielden we bijen in volledig gecontroleerde omstandigheden in kassen. Daardoor weten we zeker dat de honing die zij produceren een hoog enzym- en zuurgehalte heeft en dat er geen vitamine C of zware metalen in zitten. Die gaan namelijk de enzymwerking tegen.”

Lees het hele interview met Tineke Creemers in het januarinummer (2014) van gezondNU!