De kunststofkorrels op het voetbalveld houden ons nu al dagenlang in de greep. Laten we onze kinderen onbewust al jarenlang op een kunstgrasveld sporten met rubberkorrels waarvan ze kanker kunnen krijgen? We zetten alle feiten met een toxicoloog op een rij. En: krijgt iedereen deze vervuilende stoffen binnen – alleen door gewoon te ademen?

Bekend plaatje voor elke voetbalmoeder en voetbalvader: na een wedstrijd strooi je kunststofkorrels uit de voetbalschoenen en kleren. Je vindt ze terug in je wasmachine, in de voetbaltas en overal in je huis. Geen probleem toch? Toch wel. Sinds twee weken zijn de korrels verdacht.

Rubberkorrels (officieel granulaat genoemd), zijn gemaakt van oude autobanden. Deze bevatten kankerverwekkende stoffen. Het RIVM liet tien jaar geleden onderzoek doen naar deze rubberkorrels en concludeerde dat de korrels geen gevaar vormen. Het televisieprogramma Zembla zet vraagtekens bij dit onderzoek. Het onderzoek duurde slechts 2,5 uur en werd uitgevoerd met zeven voetballers. Zo’n onderzoek is niet grondig genoeg om de conclusie te trekken dat rubbergranulaat ongevaarlijk is voor de gezondheid. Negentig procent van de tweeduizend kunstgrasvelden in Nederland bevatten de rubberen korrels. Het grootste gedeelte van de sporters in Nederland speelt dus op dat soort velden.

De twijfel over kunstgras is niet nieuw en niet uniek voor Nederland. In Engeland voert Nigel Maguire campagne voor beter onderzoek. Hij is het voormalig hoofd van een regionale gezondheidsdienst. Zijn zoon keepte jarenlang op kunstgras en kreeg lymfeklierkanker. Een jaar nadat hij ‘schoon’ was en hij weer op het kunstgrasveld stond te keepen, werd weer kanker geconstateerd. Maguire stelt dat keepers veel op de grond liggen en af en toe (ongemerkt) korrels in hun mond krijgen. Ook maken de korrels contact met de huid en kunnen ze in wondjes en schrammen terechtkomen.

Jan Tytgat is toxicoloog bij KU Leuven. We stellen hem zes vragen over de toxiciteit van de korrels en het risico op kanker.

Welke gevaarlijke stoffen zitten er in de korrels, de rubbergranulaat?

“De stof waarover het nu gaat is MBT, 2-mercaptobenzothiazole. Dit is een stof die gebruikt wordt bij de vulkanisatie van rubber (autobanden). In 2005 vond de Scientific Committee on Consumer Products (SCCP) van de Europese Unie dat deze stof ongevaarlijk is. Nu, tien jaar later, zijn er aanwijzingen dat MBT wel degelijk kankerverwekkend is. In de korrels zitten ook lood, kwik, arsenicum, benzeen en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAKs). Ook die stoffen zijn kankerverwekkend.”

Loopt een kind gevaar voor kanker door de korrels op het veld?

“Iedereen loopt in principe gevaar; alles hangt af van de dosis die in een lichaam wordt opgenomen en dus het risico op blootstelling. Kinderen zijn meer vatbaar, omdat ze een kleiner lichaam hebben en hun organen nog moeten groeien.”

Kunnen de kankerverwekkende stoffen in het lichaam van mijn kind terecht komen?

“Ja, bij voetbal kan dat voornamelijk op twee manieren. Door een beschadigde huid kunnen de korrels in de wond komen. Of door het inademen van het fijne stof dat vrijkomt door wrijving van de korrels.”

Banden mogen niet verbrand worden, omdat dan de stoffen vrijkomen. Hoe komen die stoffen vrij uit de korrels als ze gewoon op een veld liggen?

“Als banden verbrand worden komen polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAKs) vrij. Deze stoffen komen bijvoorbeeld ook voor in zwartgeblakerd voedsel op een barbecue of door wrijving van autobanden op de weg. Als PAKs in ons lichaam terechtkomen, worden ze ‘geactiveerd’ en kunnen kanker veroorzaken. Door de wrijving van die korrels op het kunstgras terwijl er op gesport wordt komen die gevaarlijke stoffen ook vrij.”

Hoe lang moet je blootgesteld zijn aan dat soort stoffen voordat het kankerverwekkend (kan) zijn?

“Dat is onvoorspelbaar, omdat dat per individu verschilt. Je kan alleen stellen dat iemand er niet acuut aan overlijdt. Kanker ten gevolge van MBT is een lange-termijn effect, daarom is een oorzakelijk verband vaak moeilijk aan te tonen.”

Het is dus duidelijk dat er gevaarlijke stoffen in de rubberkorrels zitten, maar onduidelijk of mensen er echt kanker van krijgen?

“Ja. Het is ook onduidelijk bij welke hoeveelheid blootstelling kanker een aannemelijk gevolg is. Nieuwe onderzoeken moeten dat aanwijzen.”

Wij als samenleving maken ons zorgen over die korrels. Maar waar zouden we ons op dit moment ook zorgen over moeten maken?

“Rubberen en kunststoffen en gekleurde speelmatten. Die matten waar kleine kinderen in crèches op spelen en liggen. Want daar zitten weekmakers, kleurstoffen en soms sporen van formaldehyde in. Formaldehyde irriteert de ogen, neus en keel. Er kan ook hoofdpijn en huidirritatie optreden. Het is zelfs mogelijk om een beroepsastma op deze stof te ontwikkelen. Deze komen dus voor in sommige van de (goedkope) speelmatten. In het verleden heeft dit al de nodige bezorgdheid veroorzaakt.”

Stock image used under license from:
PhotoStock10 | Shutterstock.com