Mannen kennen hun eigen overgang. De testosteronproductie neemt na de veertig af en dat kan merkbaar worden. De mannenkliniek biedt tegenwicht met onder andere preventieve maatregelen. “Testosteron is geen wondermiddel. Leefstijlverandering wél.”

Anno 2006 beseffen artsen dat mannen boven de 45 net als vrouwen hun eigen overgang hebben. Ons land telt inmiddels enkele mannenklinieken. Het zijn laagdrempelige, veilige havens voor mannen die zich zorgen maken, graag vitaal willen blijven of een mannenkwaal hebben. Dr. Eric Meuleman, aankomend hoogleraar andrologische urologie aan het Amsterdamse Vrije Universiteit Medisch Centrum (VUMC), geldt als een van de voortrekkers. Hij is ook oprichter van de Andros Mannenkliniek in Arnhem.

“De wereldgezondheidsorganisatie WHO pleitte eind jaren negentig al voor meer aandacht voor de ouder wordende man”, vertelt Meuleman. “Die aandacht is écht nodig. Ouder worden gaat bij mannen gepaard met plasklachten, seksuele klachten, verlies aan vitaliteit, suikerziekte en hart- en vaatziekten. Dergelijke klachten vertonen een onderlinge samenhang, maar bij de behandeling wordt dat te weinig meegenomen. Een mannenkliniek kan bij uitstek geïntegreerde zorg bieden.”

Minder testosteron

Meuleman doet in Amsterdam onderzoek naar het geslachtshormoon testosteron, dat een sleutelrol vervult in de gezondheid van de man. “Als je ouder wordt, gaat de productie van testosteron achteruit. Vanaf het veertigste levensjaar neemt de testosteronproductie elk jaar met ongeveer één procent af. De gevolgen kunnen ingrijpend zijn. Een tekort aan testosteron leidt tot spierzwakte, botontkalking, verminderde vitaliteit en seksuele klachten zoals afname van de geslachtsdrift.”

Maar dat is nog niet alles. “Uit recent onderzoek is gebleken dat een lage testosteronspiegel ook een rol speelt bij het ontstaan van diabetes mellitus type-2. En er is een relatie met het ‘metabool syndroom’, dat wordt gekenmerkt door hoge bloeddruk, een verhoogd cholesterolgehalte, overgewicht en een hoge bloedsuikerspiegel.”

Testosteron is geen wondermiddel

Toch is testosteron toedienen niet Meulemans eerste keus bij de behandeling van mannenkwalen. “Testosteron smeren is op zichzelf geen wondermiddel. Leefstijlverandering is dat wél. Daar spreken we mannen eerst op aan. Minder alcohol drinken, minder eten, minder stress en meer bewegen leiden tot een gewichtsafname. Daardoor neemt het testosterongehalte weer toe.” Maar leefstijlaanpassingen zijn lastig te bewerkstelligen. “Een man die voor de eerste keer een hartinfarct heeft gehad, kun je gemakkelijker motiveren om twintig kilo af te vallen dan iemand met een minder goede erectie.”

Dit doet testosteron

Testosteron wordt bij mannen vooral gemaakt in de zaadballen en voor een klein deel in de bijnier. Testosteron is verantwoordelijk voor de mannelijke geslachtskenmerken zoals baardgroei, stemdaling, aanmaak van zaadcellen en de groei van botten en spieren. Zowel bij mannen als bij vrouwen stimuleert testosteron het seksuele verlangen. Ook vrouwen maken namelijk testosteron aan, maar zo weinig dat het met de huidige methodes bij hen niet nauwkeurig te meten is.

Mannen met een laag testosterongehalte hoeven niet per se gezondheidsklachten te hebben. “Testosteron wordt na de productie verspreid door het lichaam”, legt Eric Meuleman uit. “Om het testosteron te kunnen gebruiken, zijn receptoren ofwel bindingsplaatsen in de lichaamscellen nodig. Mannen met een normale testosteronproductie maar minder goede receptoren kunnen klachten hebben. Mannen met een relatief laag testosterongehalte maar goede receptoren kunnen zich prima voelen.”

Bij suikerziekte en het metabool syndroom gaat de testosteronproductie harder achteruit dan bij gezonde mannen. “Bij deze aandoeningen wordt testosteron in het buikvet omgezet in het vrouwelijk hormoon oestrogeen. Maar we weten eigenlijk niet wat de oorzaak is en wat het gevolg: ontstaan deze aandoeningen door een verlaagd testosterongehalte, of is het juist andersom? Daar doen we onderzoek naar.”