In Nederland zijn ten minste een half miljoen mensen chronisch vermoeid. Naast de mensen die lijden aan het chronische vermoeidheidssyndroom, naar schatting van deskundigen zo’n tachtigduizend, zijn dit mensen die behandeld zijn voor kanker of mensen met een chronische ziekte.

Cijfers van patiëntenverenigingen beamen dit: de Borstkankervereniging Nederland meldt dat veertig procent van de patiënten die goede vooruitzichten hebben, in het eerste jaar na de behandeling extreme vermoeidheid ervaart. Dit cijfer zakt in de daaropvolgende drie tot vier jaar, maar ongeveer vijfentwintig procent blijft langdurig vermoeid. De Hersenstichting maakt bekend dat in Nederland jaarlijks 41 duizend mensen getroffen worden door een hersenbloeding (beroerte). De helft van deze mensen houdt een leven lang klachten van (ernstige) vermoeidheid.

Vermoeidheid is net als een tv die aanstaat

“Mensen die extreem vermoeid zijn, voelen vaak al aan de ontbijttafel een zware deken van vermoeidheid over zich heen zakken”, zegt gz-psycholoog Coen Völker van het Helen Dowling Instituut. “Om duidelijk te maken wat dat voor je dagelijks leven betekent, vergelijk ik de vermoeidheid weleens met een tv die aanstaat in de ruimte waar je verblijft. Onbewust trekt die tv de hele tijd je aandacht. Om toch een gesprek te kunnen voeren of een boek te kunnen lezen, moet je constant de geluiden en beelden van die tv buitensluiten. Dat kost veel energie. Mensen zonder extreme vermoeidheid kunnen de prikkels van die tv nog wel wegfilteren, maar mensen met extreme vermoeidheid niet, waardoor ze sneller overprikkeld raken.”

Vechten tegen vermoeidheid

“Als je constant tegen je vermoeidheid moet vechten, is het allesoverheersend en blijft er weinig energie over om andere dingen te doen. Vervolgens kun je over het feit dat je de dingen die je vroeger kon nu niet meer kunt, gefrustreerd raken of gaan piekeren, wat weer extra energie kost. Zo kom je in een vicieuze cirkel van vermoeidheid terecht.”

Mindfulness

Om mensen te leren anders met hun vermoeidheid om te gaan, biedt het Helen Dowling Instituut de aandachtstraining Minder moe aan, die gebaseerd is op Mindfulness-Based Stress Reduction. Völker: “In eerste instantie was deze training vooral gericht op (ex-)kankerpatiënten, maar sinds eind vorig jaar kunnen ook mensen met vermoeidheidsklachten ten gevolge van een andere ingrijpende ziekte of onbegrepen klachten de training volgen. Dit kan tijdens individuele therapie of groepstherapie, maar ook door het volgen van de negen weken durende internettraining Minder moe die je vanuit huis kunt volgen. Een uitkomst als je te moe bent om te reizen. Tijdens deze negen weken krijg je inzicht in hoe de vermoeidheid je in haar greep houdt, onder andere door het invullen van oefeningen en dagboeken. Van je persoonlijke online mindfulnesstrainer krijg je wekelijks feedback op hetgeen je geschreven hebt. Daarnaast leer je door het toepassen van ademhalings-, ontspannings-, yoga- en meditatieoefeningen uit de greep van de vermoeidheid te komen. Dit klinkt in eerste instantie wellicht zweverig, maar vergis je niet; het is negen weken heel hard werken, zo’n uur per dag. Het is net als werken aan je conditie. Wil je resultaat boeken, dan moet je veel trainen; bij aandachtstraining werkt dat net zo.”

Coen Völker werkt als gz-psycholoog bij het Helen Dowling Instituut, bij het Universitair Medisch Centrum St Radboud voor Mindfulness en in een psychologenpraktijk in de regio Nijmegen.