<-- NIET ACTIEF -->

Feestdagen zijn synoniem voor alcohol. Doe je niet mee, dan kun je rekenen op de vraag: waarom drink je niet? Niet drinken, om wat voor reden dan ook, wordt al snel gezien als saai, kleurloos, ongezellig. Waarom vinden we het ongezellig als iemand (een keer) geen alcohol drinkt? En verandert dat door de ‘gezond leven’-trend?

Terwijl de complimenten om je oren vliegen als je stopt met roken of een paar kilo afvalt, kun je dat wel vergeten als je (tijdelijk) stopt met alcohol drinken. Hoewel het meestal niet hét gesprek van de avond is, kun je vaak wel één vraag of opmerking verwachten. En soms blijft het daar niet bij. Waarom?

Gewoonte en een positieve stempel

Alcohol drinken is ingesleten. Het is een gewoonte. Een individuele gewoonte, maar ook een maatschappelijke gewoonte. Dike van de Mheen, epidemioloog en bijzonder hoogleraar op het gebied van verslaving aan de Universiteit Maastricht: “Stel, je drinkt altijd met je vrienden bier in het café, maar iemand bestelt ineens een Spa Rood. Je kunt dan de vraag ‘Waarom bestel je geen bier?’ verwachten. Je wijkt af van je gewoonte en daar zeggen mensen iets van.” Dat geldt voor elke gewoonte. Kom je lopend, terwijl je normaal altijd fietst, dan krijg je ook vragen. Dat alcohol drinken een maatschappelijke gewoonte is, zorgt ervoor dat die vraag nog sneller wordt gesteld.

Twee is beter dan één

Een andere reden: de negatieve gevolgen van (veel en langdurig) alcoholgebruik zijn jarenlang onbekend geweest. De associatie met alcohol is hierdoor (tot voor kort) vrij positief geweest. Feit blijft: in eerste instantie is alcohol een ontremmer. “Aan alcohol kleeft het label ‘gezelligheid’. Drinkt iemand geen alcohol, dan kan diegene in de ogen van de groep het groepsproces remmen.”

Als je met z’n tweeën bent, is dat enigszins hetzelfde verhaal. De één wil alcohol, de ander niet. Omdat het legitiemer voelt om samen alcohol te bestellen, een oppepper te krijgen en losser te worden, bestellen sommigen dan geen glas wijn meer. Maar ergens voelt diegene zich – onbewust – toch bedrogen (ik wil een glas wijn!), wat resulteert in de vraag ‘Waarom bestel je geen wijn?’. Laat één ding duidelijk zijn: als je wijn wilt bestellen, dan bestel je wijn. Wil je sap, dan bestel je sap.

Trend: minderen met alcohol

Maar er is iets opvallends. Tenminste, er is iets dat mij opvalt. Als ik om me heen kijk en vraag, blijkt dat alcohol drinken bij de jongere generatie – zeg, de 25-plussers – niet meer zo vanzelfsprekend is. Het zijn vooral 50-plussers die elke avond een glaasje wijn drinken bij het avondeten, ‘omdat het een gewoonte is’. Bij jongeren lijkt het bijna een trend om te minderen met alcohol, bijvoorbeeld door mee te doen aan challenges. “Dat klopt. We zijn bewuster bezig met gezond leven en hebben meer kennis over de schadelijke effecten van alcohol. We weten steeds beter dat bij jongeren bepaalde hersendelen niet goed tot ontwikkeling komen door alcoholgebruik. Die kennis is de eerste stap en de algehele beweging van bewuster leven vult dat aan.”

Zo is er de landelijke IkPas-beweging, waarbij je dertig tot veertig dagen geen druppel alcohol drinkt. “Die challenges vind ik positief. Alcohol drinken heeft te maken met gewoontegedrag. Doe je aan een challenge mee, dan doorbreek je de gewoonte. Het hoeft niet zo te zijn dat je daarna stopt met drinken, dat is niet het doel. Het draait om bewustwording. En bewustwording heeft op langere termijn een positief effect.”

Of minder alcohol drinken een hype of een blijvertje is, laat Van de Mheen in het midden. “Dat is toekomstvoorspelling, daar doe ik niet aan. Maar laten we het hopen, ik ben wel positief. De kennis en bewustwording is er, dat is een eerste, zeer belangrijke stap.”