Maag en darm

Eten is lekker, gezellig maar vooral belangrijk; voedsel is de brandstof voor het lichaam. Door elke dag te eten en dit op een goede manier te verteren, kan het lichaam functioneren. Maar met dat eten gaat nogal wat mis in ons lichaam: we hebben maagpijn, darmproblemen en zijn verstopt. De belangrijkste zaken op een rij.

Algemeen | Klachten | Behandeling | Stappenplan goede spijsvertering | Artikelen in het dossier

Algemeen

Van verstopping tot diarree: eten verteren is soms knap lastig

De spijsvertering is letterlijk de vertering van de spijzen die we eten. Het spijsverteringskanaal start bij de mond. Via onze mond gaat het voedsel via de slokdarm, maag en twaalfvingerige darm naar de dunne darm, de dikke darm om daar te eindigen bij de anus. De spijsvertering zorgt ervoor dat alle waardevolle voedingsstoffen in het eten benut worden.

Snelle en langzame spijsvertering

Het voedsel dat we eten, doet er ongeveer twintig uur over om dit hele spijsverteringskanaal te doorlopen. Dit kan ook langer of korter duren. Bij sommige mensen verloopt de spijsvertering zo traag dat zij maar eens in de paar dagen ontlasting hebben.

Verschil spijsvertering en stofwisseling

Na de spijsvertering vindt de stofwisseling plaats. Tijdens dat proces worden de voedingsstoffen in het voedsel omgevormd tot bouwstof, brandstof of beschermende stof. De energie die in het voedsel lag opgeslagen, komt zo weer vrij voor het lichaam. Zo wordt elke maaltijd omgezet in groei, energie, spierkracht en herstelkracht voor het lichaam.

Klachten

Maag- en darmproblemen

In het verteringsproces ontstaan veel problemen: we hebben brandend maagzuur, maagpijn, darmproblemen en voelen ons verstopt. Hieronder staan de belangrijkste maag- en darmproblemen mét oplossingen op een rij.

1. Brandend maagzuur

Bij brandend maagzuur sluit de spier tussen de maag en de slokdarm niet goed. Het maagzuur kan daardoor teruglopen in de slokdarm en zelfs in de keel.

Brandend maagzuur komt onder andere voor bij mensen die een breukje in het middenrif hebben. Het bovenste deel van de maag ligt normaal gesproken netjes in de buikholte. Door een zwakke plek in het middenrif kan het echter een stukje in de borstholte komen te liggen. Voorover bukken, tillen of liggen kan dan zuurbrand veroorzaken. Ook toegenomen druk in de buikholte, bij overgewicht of zwangerschap, kan leiden tot zuurbranden.

Soms veroorzaakt stress brandend maagzuur. Ook bepaald eten en drinken kan het opwekken, zoals vet eten, pepermunt, alcohol en chocolade of frisdrank met koolzuur.

2. Misselijkheid

Een misselijk gevoel komt meestal doordat we iets verkeerds eten of drinken. Soms is er alleen misselijk gevoel, soms leidt het tot overgeven. In principe is overgeven een natuurlijke en goede reactie van het lichaam om iets dat niet in het lichaam hoort snel af te voeren.

Misselijkheid tijdens het autorijden (wagenziekte) wordt veroorzaakt door een storing in het evenwichtsorgaan. Als ons evenwicht zich niet snel genoeg kan aanpassen aan een veranderende houding, beweging of snelheid, krijgen we braakneigingen.

Misselijkheid komt ook veel voor tijdens het begin van een zwangerschap. In die periode produceren de bevruchte eicel en de placenta veel van het hormoon HCG, dit geeft je dat misselijke gevoel. HCG is nodig om de baarmoeder voor te bereiden op het ontvangen van een bevruchte eicel. Vrouwen die zwanger zijn van een tweeling hebben meer HCG in hun bloed. Bij hen komt braken en misselijkheid vaker voor. Omdat na drie maanden de productie van HCG afneemt, stopt dan ook vaak de misselijkheid.

3. Opgeblazen gevoel

Dat vervelende, opgeblazen gevoel wordt vooral veroorzaakt door het inslikken van lucht tijdens het eten. Ook obstipatie, het gebruik van laxeermiddelen, slecht kauwen en nervositeit kan leiden tot een opgeblazen gevoel.

Als er gisting of rotting optreedt als gevolg van een gebrekkige spijsvertering (bijvoorbeeld bij een aangetaste darmflora of een verstopping), kan dit ook tot een opgeblazen gevoel leiden.

4. Buikpijn

Buikpijn komt heel veel voor. Maar het is vaak onduidelijk waar de pijn vandaan komt. Dat komt omdat in de buikstreek veel organen zitten die pijnlijk kunnen aanvoelen. Dit zijn de maag, twaalfvingerige darm, dunne darm, dikke darm, lever, alvleesklier, galblaas, milt, nieren en blaas. Bij vrouwen komen daar ook nog de baarmoeder, eileiders en eierstokken bij. Bij mannen de prostaat.

Aandoeningen aan al deze organen kunnen zich melden met pijn, variërend van acute en zeer hevige buikpijn, tot vage en zeurende pijn.

Een arts onderzoekt de buik meestal door betasten. De plaats waar de druk pijnlijk is, is een aanwijzing voor het orgaan dat pijn doet.

Buikpijn of blindedarmontsteking?

Een blindedarmontsteking treft meestal kinderen en jongeren tot twintig jaar (al komt het ook bij volwassenen voor!). Een blindedarmontsteking start met vage buikpijn rond de navel. Later zit de pijn rechtsonder in de buik. Als op die plek wordt gedrukt, doet het nog meer pijn. De eetlust is slecht (misselijkheid en braken) en is er verhoging of koorts.

Raadpleeg bij het vermoeden van een blindedarmontsteking altijd een arts.

5. Obstipatie (verstopping)

De een moet elke ochtend om zeven uur naar de wc, de ander gaat maar een keer in de twee dagen. Iedereen heeft zijn eigen ritme, ook wat de stoelgang betreft. Dat ritme kan negatief worden verstoord door een verstopping. Dat geeft een naar vol gevoel. Het wordt steeds moeilijker om naar de wc te gaan.

Voeding die vezelarm is, te weinig lichaamsbeweging en te weinig vocht kunnen obstipatie veroorzaken. Ook bepaalde medicijnen, psychische problemen, hevige emoties, lever- en galblaasstoornissen en hormonale stoornissen kunnen de passage vertragen.

Wanneer het verteerde eten te traag de dikke darm passeert, wordt er meer vocht aan onttrokken dan normaal. Dit resulteert in harde ontlasting en soms een verstopping; voedselresten hopen zich op in de dikke darm.

Verstopping en afvalstoffen

Tijdens een verstopping komt een rottingsprocessen op gang. Schadelijke (soms zelfs giftige) stoffen die normaal gesproken op dezelfde dag het lichaam via de ontlasting zouden verlaten, worden nu via de bloedbaan in het lichaam opgenomen. Hierdoor stapelen afvalstoffen zich in het lichaam op en wordt de lever belast. Dit kan leiden tot vermoeidheid, lusteloosheid, vatbaarheid voor allerlei aandoeningen en een onzuivere huid. Ook de darm zelf wordt bij verstopping niet voldoende gereinigd.

Obstipatie tijdens je zwangerschap of als het samengaat met pijn, vermagering, koorts of bloed, is dit een reden een arts te raadplegen.

6. Diarree

Diarree is heel hinderlijk, maar wel degelijk nuttig. Vaak is de oorzaak van diarree een besmetting met een bacterie of een andere ziekteverwekker. Diarree zorgt in dat geval voor een versnelde ‘doorspoeling’ van het bedorven voedsel door de darmen. Hiervoor wordt vocht uit de diverse spijsverteringsorganen gebruikt.

Bij aanhoudende diarree die niet binnen een paar dagen over is, moet een arts worden geraadpleegd. In dat geval kan ook een voedselintolerantie (bijvoorbeeld voor gluten) de oorzaak zijn. Ook aandoeningen van de dikke darm en andere organen veroorzaken diarree.

Bij ouderen, baby’s en kleine kinderen is het nuttig al eerder een arts te waarschuwen. Er bestaat gevaar voor uitdroging. Bij kleine kinderen is dat te merken aan minder natte luiers. Ook een droge mond, droge ogen en sufheid zijn signalen van uitdroging. Test ook de huidspanning; neem een stukje huid van de arm tussen duim en wijsvinger en kijk of de huid terugveert. Als dat niet het geval is, wijst dit op uitdroging.

Als er bloed of slijm bij de ontlasting zit, of wanneer de diarree wordt veroorzaakt door het gebruik van medicijnen, is het eveneens aan te raden een arts te raadplegen.

7. Spastische darm (of: het prikkelbare darm syndroom)

Wie een spastische darm heeft (ook wel prikkelbare darm syndroom genoemd), heeft vaak last van buikpijn, krampen, een opgeblazen gevoel, veel last van winden en problemen met de stoelgang. Hoewel een spastische darm niet gezien wordt als een ziekte, omdat er geen zichtbare afwijking in het lichaam zijn, is het wel degelijk een hele hinderlijke kwaal en kan het bepalend zijn voor je dagelijks leven.

Soms zijn de klachten een tijd helemaal weg, om ineens weer terug komen (vooral bij stress). Er zijn echter ook mensen die altijd last hebben van de klachten de spastische darm veroorzaakt.

De oorzaak van een spastische darm is niet precies bekend. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van een niet goede darmbeweging, een gevoelige darmwand, stress en voeding. Een spastische darm kan van grote invloed zijn op het dagelijks leven.

8. Verstoorde darmflora

Een goede darmflora is belangrijk voor het op peil houden van de algemene weerstand, sneller herstel na een ziekte en een goede opname van voedingsstoffen. Een gezonde weerstand wordt voor een groot deel in de darmen bepaald. Dit komt door de darmflora. De darmflora maakt de darmwand sterk en bevordert de darmwerking. Een goede darmwand kan belangrijke voedingsstoffen opnemen en zorgt zo aan zowel de spijsvertering als je afweersysteem. De darmflora ondersteunt het lichaam bij de opname van mineralen. Tot slot maakt de darmflora vitamine K en een aantal B-vitaminen aan.

Winderigheid en een opgeblazen gevoel

In de darmflora kan het evenwicht van nuttige en schadelijke darmbacteriën verstoord raken. In dat geval krijgen de verkeerde bacteriën de overhand. Dit gebeurt bijvoorbeeld door verkeerd eten, antibiotica, te veel alcohol, langdurige diarree, laxeermiddelen of een voedselintolerantie.

Omdat de darmbacteriën belangrijk zijn voor een goed verloop van de spijsvertering, een goede opname van voedingsstoffen en een goede weerstand, kan zo’n verstoring van het evenwicht in de darmen leiden tot klachten zoals winderigheid, een opgeblazen gevoel of verstopping.

9. Winderigheid

Bij de vertering van ons voedsel komt elke dag gas vrij. Winden laten, hoort dus bij een normale, gezonde spijsvertering en gebeurt dagelijks tien tot vijftien keer. Het is niet verstandig een wind in te houden. Hierdoor kan een opgeblazen gevoel en buikpijn ontstaan.

Vieze winden laten

Winden met een vieze geur, zoals van rotte eieren, zijn een teken van een niet optimale spijsvertering. Eiwitten die te lang in de warme en vochtige darm blijven, gaan rotten. Gisting van suikers en zetmeel leidt tot de vorming van alcohol, koolzuur en methaan.

Rotting en gisting treden op als de ontlasting zich dagenlang ophoopt in de dikke darm, een verstopping dus. Het kan ook voorkomen bij een aangetaste darmflora. Als de bacteriebevolking in de darm sterk is uitgedund, verloopt het verteringsproces moeizamer. Vaak gaat het gepaard met een opgeblazen gevoel en kramp.

Behandeling

Brandend maagzuur

  • Eet minder per maaltijd: bij een te volle maag neemt de kans op brandend maagzuur toe. Verspreid verschillende kleine maaltijden over de dag. Eet langzaam, kauw grondig en vermeng het voedsel goed met speeksel.
  • Eet in elk geval drie uur voor het slapengaan liever niets meer. Een lege maag vermindert de maagzuurproductie en dat verkleint ’s nachts de kans op zuurbrand.
  • Kauwen op droge havervlokken geeft snel verlichting bij brandend maagzuur.
  • Verhoog het hoofdeinde van het bed met klossen. Dit voorkomt dat tijdens het slapen het maagzuur terugloopt in de slokdarm en de mond. Bij een breuk in het middenrif is het advies: niet zwaar tillen en niet te veel bukken.
  • Als je rookt, probeer dan te stoppen. Nicotine maakt de sluitspier zwakker en veroorzaakt irritatie van het maagslijmvlies.

Misselijkheid

  • Gun je maag rust; eet even helemaal niets, maar drink wel water of thee. Start vervolgens weer met een lichte maaltijd.
  • Bij reisziekte; stap uitgerust in de auto maar eet geen vet voedsel, lees geen boek en ga niet puzzelen. Het best is om voorin de auto te zitten, zo is er goed zicht op de weg. Ook het focussen op de horizon helpt goed.
  • Een oud huismiddeltje bij misselijkheid is kauwen op stukjes verse gember. Dit kan ook worden toegepast bij zwangerschapsmisselijkheid.

Opgeblazen gevoel

  • Probeer langzamer te eten! Kauw goed zodat het voedsel goed met speeksel vermengt. Eet niet meer dan nodig is. Drink niet tijdens de maaltijden maar doe dit vóór of na het eten.
  • Drink veel, ten minste 1,5 tot 2 liter vocht per dag.
  • Eet vezelrijk; vezels stimuleren de spijsvertering en zorgen voor een goede stoelgang. Vezels zitten niet alleen in brood, ook in groente en fruit.
  • Ontbijt iedere dag; ’s nachts staat de spijsvertering op een laag pitje. Door een ontbijt, het liefst met genoeg vezels, komt de spijsvertering weer op gang.
  • Eet genoeg vet.
  • Negeer aandrang om naar het toilet te gaan nooit.
  • Bij klachten helpt het om soms een sapdag te houden. Op zo’n dag is het de bedoeling dat je geen vast voedsel eet, maar alleen water, thee en groentesap.
  • Houd de darmflora gezond – dat doe je met vezelrijke voeding. Goede hulp komt ook van probiotica. Dat zijn levende melkzuurbacteriën, die in gefermenteerde producten zitten zoals karnemelk, yoghurt, biogarde en zuurkool.

Als je snel last hebt van darmgassen of een opgeblazen gevoel, kan je beter geen groente en fruit in één maaltijd eten. Het is allebei gezond, maar gebruik ze liever apart. Te veel vruchtensap of rauwkost kan leiden tot gisting, terwijl te veel eiwit (vlees, vis en kaas) juist kan leiden tot rotting.

Buikpijn

Meestal is buikpijn onschuldig; een warme kruik helpt. Maar er kan iets ernstigs aan de hand zijn. Raadpleeg in deze gevallen een arts:

  • Aanhoudende buikpijn, zeker als de pijn gepaard gaat met koorts.
  • Ontlasting met bloed, of ontlasting die zwart- of donkergekleurd is.
  • Moeilijk plassen.
  • Buikpijn met abnormale vaginale afscheiding.
  • Veranderingen in duur, heftigheid of pijnlijkheid van de menstruatie.

Obstipatie

  • Drink ’s morgens op de nuchtere maag twee glazen lauw water. Hierdoor komt de darmwerking op gang.
  • Ga extra sporten en bewegen. Lichaamsbeweging stimuleert de bewegingen van de darmen. Dit heeft een positief effect op de stoelgang.
  • Eet niet te weinig vet; weinig vet in de voeding beïnvloedt de stoelgang negatief. Besmeer je brood met boter en gebruik ook vet bij de warme maaltijd.
  • Probeer elke dag op dezelfde tijd naar de wc te gaan en neem er de tijd voor. Stel toiletbezoek niet uit als er een gevoel van aandrang is.
  • Ontbijt ook elke dag; dit brengt de spijsvertering op gang. Eet regelmatig en sla geen maaltijden over.
  • Gebruik geen laxeermiddelen! Ze nemen namelijk niet de oorzaak van een verstopping weg en maken het probleem eigenlijk alleen maar erger; omdat de darmen ‘lui’ worden, zullen ze nog eerder gaan verstoppen.
  • Vezels zijn zeer belangrijk voor een gezonde stoelgang. Ze zorgen ervoor dat de ontlasting niet hard en droog wordt, maar de juiste structuur krijgt om de darmen op een makkelijke manier te verlaten. Vezels zitten in groenten en fruit (oplosbare vezels) en in volkorenproducten, zaden, noten en graanproducten (onoplosbare vezels). Voor een gezonde stoelgang zijn beide soorten vezels belangrijk. Eet daarom zowel oplosbare en onoplosbare vezels.
  • Eet zemelen (bijvoorbeeld door de yoghurt). Zemelen zijn de buitenste omhulsels van tarwekorrels die na het malen van de tarwekorrels overblijven. Ze bevatten veel plantenvezels. Zemelen hebben een licht laxerende werking.
  • Wanneer er te weinig vocht wordt gedronken, wordt de structuur van de ontlasting hard en droog. Drink bij obstipatie daarom minimaal twee liter vocht per dag.

Diarree

  • De ziekteverwekker die diarree veroorzaakt, kan via de ontlasting en het speeksel op anderen worden overgedragen. Bijvoorbeeld via handen, deurknoppen of keukengerei. Let daarom goed op de hygiëne; was na ieder toiletbezoek de handen. Doe dit ook na het verzorgen van een kind met diarree. Houd ook het toilet goed schoon.
  • Bij diarree verliest het lichaam veel vocht. Drink daarom meer dan anders, op de eerste dagen twee tot drie liter per dag. Verdeel dit in kleine porties over de dag en de avond. Drink het liefst water of thee.
  • Een oud huismiddeltje tegen uitdroging bij diarree is water met zout; los keukenzout (een kwart theelepel) en suiker (een eetlepel) op in een glas water en drink het meteen op.
  • Zodra als je weer trek krijgt, kan je langzaam beginnen met eten (soms kleine porties). Geschikt om mee te starten zijn fruit (bosbessen, bananen en geraspte appels), rauwe groente (worteltjes), beschuit, oud brood en havervlokken. Zure melkproducten (yoghurt, karnemelk en kwark) zijn goed voor het herstel van de darmflora.
  • Zodra er weer iets in je maag terechtkomt, worden automatisch de darmen geprikkeld. Deze maag-darmreflex kan soms een nieuwe golf van diarree opwekken. Dat betekent niet dat er iets verkeerds is gegeten, maar dat maag en darmen nog gevoelig zijn.

Spastische darm

  • Probeer meer vezels te eten; dit is belangrijk omdat vezels zorgen voor een stabielere beweging in de darmen. Eet daarvoor veel fruit en groenten waarin oplosbare vezels zitten en vermijd ‘harde’ vezels in brood.
  • Eet zemelen (bijvoorbeeld door je yoghurt). Zemelen zijn de buitenste omhulsels van tarwekorrels die na het malen van de tarwekorrels overblijven. Ze bevatten veel plantenvezels. Zemelen hebben een licht laxerende werking en bevorderen een goede darmwerking.
  • Een spastische darm kan te maken hebben met een voedselintolerantie (niet te verwarren met voedselallergie) zoals een lactose-intolerantie of coeliakie.

Gezonde darmflora

  • Eet vezelrijk;  zet vaak rauwkost op het menu, volkorenproducten, verse groente en fruit (prebiotica).
  • Probiotica zijn levende bacteriën die de darmflora helpen op te bouwen en te versterken. Deze bacteriën zitten in gefermenteerde producten (karnemelk, yoghurt, biogarde, zuurkool). Ook Oosterse gefermenteerde sojaproducten zijn goed, zoals tempé. Fermentatie is een natuurlijk proces waarbij met behulp van bacteriën, gisten of schimmels voedingsmiddelen worden bewerkt.
  • Drink voldoende vocht (1,5 tot 2 liter per dag).
  • Neem de tijd voor een maaltijd, kauw grondig en vermeng het voedsel goed met speeksel.

Roken, overmatig gebruik van alcohol en laxeermiddelen zijn zeer nadelig voor de darmflora. Vermijd haastig eten; zo komen grotere voedselbrokken in het maagdarmkanaal die kunnen gaan gisten en rotten wat schadelijk is voor de darmbacteriën.

Antibiotica en je darmflora

Een antibioticum maakt geen onderscheid tussen schadelijke of nuttige bacteriën; het doodt alle bacteriën. Spaarzaam antibiotica gebruiken is om die reden belangrijk. Soms is er uiteraard geen keus. Maar probeer tijdens en na een kuur altijd te werken aan een nieuw en gezond bacterie-evenwicht in de darmen. Schenk extra aandacht aan gezonde voeding en voeding met melkzuurbacteriën die het bacterieel evenwicht in de darm herstellen.

Winderigheid

  • Bevorder de spijsvertering door langzaam te eten, goed te kauwen en het voedsel goed met speeksel te vermengen.
  • Drink niet tijdens de maaltijden, doe dit liever voor of na het eten.
  • Sommige voedingsmiddelen geven veel gasvorming; berucht zijn uien, spruitjes, bonen en erwten. Ook drankjes met koolzuur bevatten veel opgeloste gassen.
  • Praat rustig; wie veel praat tijdens het eten, zal ongemerkt veel lucht inslikken.
  • Stimuleer een gezonde darmflora. Gebruik daarvoor geregeld gefermenteerde, ‘zure’ producten zoals yoghurt, biogarde en kwark.
  • Bevorder de stoelgang met vezelrijke voeding. En drink veel, minstens 1,5 liter per dag.

Stappenplan goede spijsvertering

  • Veel mensen drinken bij het eten. Dat is prima, behalve als je daarmee je eten wegspoelt zoals veel mensen doen bij hun ontbijt.  Door het spoelen komen grotere stukjes voedsel in de maag. Ook krijgt weggespoeld voedsel nauwelijks de kans te mengen met speeksel. Terwijl dat de eerste stap is van een gezonde spijsvertering.
  • Let op de juiste eettechniek. Kauw langzaam en vermeng elke hap grondig met speeksel.
  • Zorg ervoor dat de slokdarm en de maag niet belast worden met te heet of te koud voedsel.
  • Adem goed en rustig, ook tijdens het eten.
  • Afleiding zorgt ervoor dat je minder goed kauwt. Vermijd om die reden spanning, haast of ruzie aan tafel. Dit gebeurt ook als je tijdens het eten televisie kijkt of leest.
  • Je bevorder de eetlust door dagelijks te bewegen.
  • Een wandeling na het eten bevordert de doorbloeding, de spijsvertering en zorgt ervoor dat de bloedglucosespiegel weer snel daalt.

Goed kauwen helpt je spijsvertering

  1. Fijnmalen – Door het eten fijn te maken, wordt het verdeeld in kleine brokjes. Hierdoor kan het maagsap beter inwerken op het voedsel. De sluitspier die de maag aan de onderkant afsluit, laat de bewerkte voedseldeeltjes door naar de twaalfvingerige darm als ze kleiner zijn dan een millimeter. Hoe groter de brokken zijn die we doorslikken, des te langer doet de maag erover om ze te verkleinen.
  2. Vermenging met speeksel – De speekselklieren (in de wangen, onder de tong en tegen de onderkaak), scheiden per dag 1 tot 1,5 liter speeksel af. Dit bevat onder meer slijm dat het kauwen en doorslikken makkelijker maakt. In het speeksel zit een enzym dat een begin maakt met het omzetten van de koolhydraten in suiker. Wie lang kauwt op brood merkt dit; het brood smaakt steeds zoeter.
  3. Goed voor tanden en tandvlees – Kauwen is goed voor de conditie van tanden en tandvlees.

Artikelen in het dossier

Advertorial

Met deze kruiden kom je blij en fit het najaar door!

Het ontspannen zomergevoel wil je natuurlijk zo lang mogelijk vasthouden. Ook als de dagen korter worden. Naast vitamine D zijn er nog vele andere...

Advertorial

alviana Biologische tandpasta

Voor een frisse en schone mond! Met de alviana tandpasta’s reinigt en verzorgt u uw tanden en tandvlees op een natuurlijke manier. Plantaardige extracten en...
Menstruatiepijn | Ontspannen vrouw met thee

Overleef je menstruatie | 10 tips tegen menstruatiepijn

Elke maand menstrueren, betekent voor heel veel vrouwen elke maand een vermoeid gevoel, hoofdpijn en buikpijn. En o ja, ook nog bijzonder geïrriteerd worden...
Eet je lever gezond

Eet je lever gezond