Hendrikje van Andel- Schippers werd 115 jaar oud. In 2005 stierf ze als oudste mens ter wereld. Had ze sterke genen? Hoe kwam het dat ze zo oud werd? Samen met zijn dochter en geneticus Henne Holstege, onderzocht hoogleraar dr. Gert Holstege Hendrikje voor en na haar dood.

 

In 2001 werd Gert Holstege gebeld door een verzorgster uit De Westerkim, een verzorgingstehuis in Hoogeveen. Namens mevrouw Van Andel – die Holstege overigens niet kende. Of haar lichaam nog nuttig was op haar leeftijd. ‘Hoe gaat het met mevrouw Van Andel en hoe oud is ze eigenlijk?’ reageerde Holstege. De verzorgster antwoordde dat het goed gaat en, “ze is 111”.

Wat hij anders nooit doet, deed hij nu wel: hij zocht mevrouw Van Andel op. Een uur praatten ze met elkaar. Gert Holstege stond perplex. “Ze wist werkelijk álles. Ieder uur luisterde ze het nieuws. Ze volgde ook voetbal; Ajax werd volgens haar geen kampioen, de linkervleugel was te zwak. Allerlei details wist ze te melden, over van alles en nog wat. Ze wist nog te herinneren dat koningin Wilhelmina was gekroond in 1898. Dat soort dingen. Niet te geloven, zó ontzettend scherp en volledig alert.”

Geheugentest

Om te voorkomen dat men achteraf zou zeggen ‘dit is onmogelijk’, wilde Gert Holstege neuropsychologische testen afnemen bij mevrouw Van Andel. Zelf deed hij die testen niet, maar de afdeling Neuropsychologie van het UMGG. Zo moest mevrouw Van Andel bijvoorbeeld tien woorden onthouden en vijf minuten later die woorden opzeggen. Gert Holstege: “ze vond het prachtig.”

Na haar dood onderzocht Gert Holstege samen met collega Wilfred den Dunnen van de afdeling Neuropathologie haar hersenen. “We vonden vrijwel geen afwijking. Ze had de hersenen die we normaal ziet bij iemand van vijftig jaar. Heel bijzonder. We vonden in haar lichaam geen enkel spoor van aderverkalking. Ik denk dat dit een grote rol heeft gespeeld bij het feit dat ze zo oud is geworden,” vertelt Gert Holstege.

Oudste mens en bijzondere genen?

Henne Holstege: “Zo kwam het in de media terecht. Maar als ik uw genen onderzoek, vind ik ook allerlei nieuwe varianten. Genetisch onderzoek staat nog zo in de kinderschoenen dat we niet weten wat nou precies gunstig is bij ouder worden en wat niet. Het is zelfs zo dat de genen van mevrouw Van Andel vergeleken heb met andere genen die ziekten veroorzaken. Ze zou de meest gruwelijke ziektes moeten hebben, maar die had ze niet. We weten dus nog niet zoveel over genetica, daar moeten we nog meer over leren om genen écht te snappen.”

Beïnvloeden voeding en leefstijl de genen?

Henne Holstege: “Dat onderzoek staat erg in de aandacht. Het zou kunnen zijn dat mensen zonder ouderdomsdiabetes, vanuit erfelijkheid een suikerhuishouding hebben dat een gunstig is bij ouder worden. Men denkt dat nu te kunnen nabootsen door nét iets minder te eten dan je lekker zou vinden en al voordat je verzadigd bent te stoppen. Als je op die manier met eten omgaat, zou je langer kunnen leven en zou de kans op de ontwikkeling van dementie ook kleiner zijn.”

Hoe word je gezond oud?

Henne Holstege: “Eeneiige tweelingen overlijden vaak op dezelfde leeftijd. Vanuit onderzoek bij hen weten we dat een verschil in leefstijl – zoals wel of niet roken – echt van invloed kan zijn op hoelang je leeft. Er wordt wel gezegd dat ongeveer 25 procent genetisch bepaald is en 75 procent leefstijl.”