Eén op de vijf mensen met een baan zit thuis als gevolg van psychische problemen. Van de mensen die na hun ziekte terugkeren op de werkvloer, krijgt 20 tot 30 procent toch weer een terugval. Waarom is het zo moeilijk om na een burnout of depressie weer je draai te vinden in je werk en hoe kun je ervoor zorgen dat je succesvol aan het werk blijft? Promovenda Iris Arends deed hier onderzoek naar en ontwikkelde een vijf-stappen-methode om terugval te voorkomen.
 
Zitten er veel mensen ziek thuis vanwege psychische problemen?
“Ongeveer 30 procent van al het ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid komt voort uit veelvoorkomende psychische problemen, zoals depressie of overspannenheid”, vertelt Iris Arends. De reden waarom mensen zich ziek melden, heeft in één op de vijf gevallen een psychische oorzaak.”
 
Als je een burnout of depressie heb doorgemaakt, blijkt het niet makkelijk om vervolgens weer aan het werk te gaan en te blijven. Zo’n 20 tot 30 procent komt toch weer ziek thuis te zitten. Hoe komt dat?
 “We weten dus dat die 20 tot 30 procent een terugval krijgt uit de cijfers, maar we weten niet precies waarom”, stelt Arends. “Uiteraard maakt een conflict met een leidinggevende of onbegrip van collega’s terugkeer niet makkelijker. De werkomgeving is een belangrijke factor.”
 
Gaan mensen dan misschien te snel weer aan het werk?
Arends: “Uiteraard moeten mensen geleidelijk hun werk kunnen oppakken en niet direct weer volledig belast worden. Als ik echter naar de resultaten van mijn onderzoek kijk, dan blijkt daar niet uit dat de mensen die langer thuis hebben gezeten, minder kans hebben op terugval. Ik heb daarnaast ook aan de deelnemers van mijn onderzoek gevraagd of ze liever nog even gewacht hadden met terugkeren, maar slechts elf procent van de 128 deelnemers was het daarmee eens. Dus een paar mensen zullen inderdaad te snel weer zijn gaan werken (al wil dat niet zeggen dat deze mensen ook meer terugvallen), maar voor de meerderheid gaat dat niet op.”

Hoe weet je of je klaar bent om weer te gaan werken?
“Dat bepaal je samen met de bedrijfsarts,” meent Arends, “die hoort je verhaal aan en beoordeelt op basis daarvan of je weer toe bent om te gaan werken. Weer deelnemen aan het arbeidsproces is ook belangrijk voor je gezondheid. Een goede dagstructuur zorgt voor een gezond bioritme en dat kan helpen voorkomen dat je opnieuw een depressie ontwikkelt. Belangrijk is dan wel dat je voor jezelf op een rijtje hebt wat de reden was dat je ziek werd en wat er nodig is om weer aan het werk te gaan.” 

Hoe kun je jezelf voorbereiden als je weer begint met werken?
“Als het goed is, helpt ook de bedrijfsarts je hierbij. Voor jezelf is het goed te bepalen: wat wil ik wel of niet aan mijn collega’s vertellen over de reden waarom ik ziek thuis heb gezeten? En, wat heb ik nodig om weer aan het werk te kunnen? Heb ik hierbij hulp nodig van mijn collega’s en baas? Als je hier alvast over nadenkt voordat je eerste werkdag aanbreekt, sta je sterker in je schoenen,” tipt Arends.

Maar wat als het je op je werk toch te veel wordt?
Arends: “Als je het gevoel hebt dat je je werkzaamheden niet kunt overzien of niet goed kunt aanpakken, dan kun je het beste meteen met je leidinggevende gaan praten. Geef aan waar het mis dreigt te gaan en wat je nodig hebt om aan het werk te kunnen blijven. Je leidinggevende is vaak degene die keuzes kan maken met betrekking tot de organisatie van je werk of heeft contact met de mensen die daarover gaan. Door met hem of haar te praten kun je samen zo snel mogelijk aan een oplossing werken. Als het contact tussen jou en je leidinggevende niet goed is, dan zou je de hulp van de bedrijfsarts kunnen inroepen. Vaak komt de bedrijfsarts pas in beeld als je ziek thuis zit, maar je kunt zelf ook om een preventief consult met de bedrijfsarts vragen.”

 Is er wel voldoende begeleiding voor mensen die willen integreren nadat ze psychische problemen hebben gehad?
 “De bedrijfsartsenrichtlijn geeft hiervoor wel handvatten, maar die zijn vooral bedoeld om mensen zo snel mogelijk weer aan het werk te krijgen.  Voor verdere begeleiding op het werk en het voorkomen van terugval is geen gestructureerde aanpak”, stelt Arends. “Dat geeft problemen. Collega’s en leidinggevenden vinden het vaak moeilijk in te schatten of je weer vol kan meedraaien of dat ze hun verwachtingen moeten bijstellen. Aan de andere kant vinden werknemers het vaak moeilijk om weer hun draai op de werkplek te vinden. Ze lopen tegen nieuwe knelpunten en barrières aan, waarmee ze moeilijk kunnen omgaan en daarom hebben ze meer begeleiding nodig.”
 
Je hebt een speciale 5-stappen-methode (SHARP-at work) ontwikkeld. Wat kunnen mensen hiervan verwachten?
Met SHARP-at work breng je samen met de bedrijfsarts in kaart waar de pijnpunten en kansen voor je liggen als je weer aan de slag gaat na langere tijd ziek te zijn geweest. Arends: “Het is een aanvulling op de huidige begeleiding van de bedrijfsarts. We hopen hiermee terugval te kunnen voorkomen. Het is een methode die je vooral traint in het bedenken van oplossingen. Als je dat goed onder de knie krijgt, kan je daar je hele carrière profijt van hebben.”
 
Over een paar weken ligt het septembernummer van gezondNU in de winkel met daarin een column van psycholoog René Diekstra over meditatie op de werkvloer als hulpmiddel  voor mensen die overspannen zijn (geweest) of een burnout hebben gehad.

Zo ziet de SHARP-at work methode er uit 

Stap 1 Inventariseren
“De eerste vier weken zijn vooral bestemd om op te schrijven waar je problemen en kansen zitten. Wat gaat er niet helemaal lekker? Wat is er voor jou nodig om je werk goed te kunnen doen? Wat zou je willen verbeteren, waarin zou je je willen ontwikkelen?”, geeft Arends aan.
Daarna deel je de problemen in een categorie in:

A – ik kan dit zelf oplossen
B – ik heb hierbij hulp nodig
C- dit is voorlopig niet op te lossen.

“Mensen willen  de moeilijkste problemen vaak als eerste oplossen, terwijl die op dat moment misschien niet oplosbaar zijn. Dan loop je vrijwel meteen tegen negatieve ervaringen aan. Dat is niet goed voor je zelfvertrouwen. Het is belangrijk om positieve ervaringen op te doen. Daarom proberen wij mensen te stimuleren zelf (haalbare) oplossingen te verzinnen, je weet zelf immers het beste wat bij je past. Een bedrijfsarts kan wel oplossingen aandragen, maar als het niet lukt dan ben je terug bij af. Het uiteindelijke doel is dat je je weer prettig op je werk voelt en je je arts niet meer nodig hebt.”
 
Stap 2: Brainstormen
Arends: “Als je het lastig vindt om oplossingen voor de problemen of kansen op papier te zetten, dan is brainstormen een handige stap. In deze fase ga je mogelijke oplossingen nog niet beoordelen op haalbaarheid. Het gaat er om dat je verschillende oplossingen bedenkt die je in de volgende stap tegen elkaar afweegt. De bedrijfsarts kan hierbij helpen door vragen te stellen zoals:  “Wat zou voor jou de meest ideale oplossing zijn?” of “Wie of wat heb je nodig om dit op te kunnen lossen?”
 
Stap 3: Breng oplossingen in kaart
“Bij stap drie ga je oplossingen uitschrijven en zo concreet mogelijk maken. ‘Ik heb moeite met concentreren’ is te vaag en roept vragen op. Een concrete oplossing maakt het makkelijker om problemen met je leidinggevende of collega’s te bespreken. Voor veel mensen is dit een spannend moment, want hoe zal je baas reageren? Bij deze stap leer je hoe je een gesprek voorbereid, hoe je het gesprek kunt voeren en hoe je omgaat met lastige vragen.”
“Een gesprek kun je het beste opbouwen door eerst te beschrijven wat je feitelijk dwarszit. Voor iedereen is dan duidelijk waar het over gaat en wat er aan de hand is. Beschrijf daarna wat het persoonlijk met je doet en geef aan welke oplossing je wil voorstellen.”
 
Stap 4: Actieplan opstellen
“Stap vier is een actieplan opstellen. Wat is je doel? Welke acties moet je ondernemen? Naar wie ga je het terugkoppelen en wanneer moet het afgerond zijn?”
 
Stap 5: Evalueren
“Na één tot drie maanden zijn alle stappen doorlopen. In deze fase bespreek je samen met de bedrijfsarts hoe deze manier van werken bevallen is en of je in de toekomst deze stappen kunt blijven gebruiken als je ergens tegenaan loopt.”