Tanden, kiezen en gezond tandvlees

Bij je gebit gaat vaak alle aandacht naar hoe je tanden eruit zien. Zijn ze wit? Staan ze recht? Maar als je tanden of je tandvlees niet gezond zijn, kom je erachter dat je tanden voor veel meer dienen dan alleen een mooie en stralende lach. Op de eerste plaats is een gezond gebit belangrijk omdat je daarmee goed kunt kauwen. En kauwen is een essentieel onderdeel van een goede spijsvertering. Alleen daarom is het belangrijk goed te zorgen voor gezonde tanden, kiezen en tandvlees.

Algemeen | Klachten | Behandeling | Stappenplan | Tips & vragen

Algemeen

Veel mensen hebben een haat-liefdeverhouding met hun mond. Lachen, zoenen en eten is fijn. Maar naar de tandarts gaan, gaatjes, kiespijn, flossen en scheve tanden – da is een stuk minder leuk. Helemaal als je weet dat een ongezonde mond (naast kiespijn en mondgeur) zelfs hart- en vaatziekten kan veroorzaken.

Gezonde mondflora

Bijna iedereen kent het begrip darmflora, maar de mens is nog een flora rijker: de mondflora. Hiermee worden alle levende micro-organismen in de mondholte bedoeld. Deze bacteriën vormen een beschermlaagje over je tanden, kiezen, tandvlees, gehemelte en tong. Niet alle bacteriën zijn goed voor je gezondheid. De slechte bacteriën zorgen voor tandbederf, ontstekingen en een slechte adem.

Ontstekingen in je mond veroorzaken hartklachten

Hart- en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer één onder vrouwen. Wanneer je mond niet gezond is, heb je hier maar liefst dertig procent meer kans op. Door een ontsteking in je mond komen bacteriën versneld in je bloedbaan terecht, waardoor de kans op hart- en vaatziekten groter is.

Klachten

1. Cariës (gaatjes)

Cariës worden ook wel ‘gaatjes’ genoemd. Cariës ziet er niet uit als een echt gat – het is geen zwart puntje. Er schemert juist wat wit door het oppervlak van de kies of tand.

Als een gaatje ontstaat en dit niet ontdekt en gevuld wordt, zal het groter worden en tast het een groter deel van de tand aan. Het leidt zo niet alleen tot verlies van de tand, maar kan zelfs leiden tot het verlies van kaakbot.

Een gaatje ontstaat altijd doordat het glazuur op de tand of de kies is aangetast. De glazuurlaag op de tanden en kiezen is zo hard dat bacteriën er niet doorheen kunnen dringen. Maar het glazuur is niet overal tegen bestand. Zo kunnen tandplaque, tanderosie en tandsteen het glazuur langzaam maar zeker aantasten.

Het is een misverstand dat gaatjes worden veroorzaakt door het eten van suiker. Voeding is eigenlijk alleen maar de indirecte boosdoener. Ons eten, is namelijk de voeding voor bacteriën die in de mond leven. De bacteriën zetten deze suikers om in zuren. Door deze zuren wordt het tandglazuur minder sterk. Op dat moment kan cariës ontstaan. Dit zijn de veroorzakers van cariës:

Voorkom tandplaque

Tandplaque is een mengsel van restjes voedsel, speeksel en bacteriën. De plaque blijft kleven op en tussen de tanden en kiezen en tast zo het tandglazuur aan, waardoor gaatjes (cariës) kunnen ontstaan. De grootste kans op cariës bestaat in de groeven van de kiezen en tussen de tanden en kiezen.

  • Eten en drinken bevatten vaak voedingszuur. Deze zuren laten het tandglazuur iets slijten. Dit wordt tanderosie genoemd. Vaak is dit het eerst te zien bij de tandhalzen, vlakbij het tandvlees. Dit kan gevoelig zijn of zelfs pijn doen. Sommige voedingsmiddel zoals vruchtensap, karnemelk en yoghurt zijn zeer zuur.
  • Als plaque niet goed wordt wegpoetst kan hij door het calcium uit het speeksel verkalken. Op dat moment wordt er tandsteen gevormd. Tandsteen kan onder het tandvlees groeien en daar zorgen voor botafbraak met uiteindelijk tandverlies als risico.

Als er cariës is ontstaan, boort de tandarts de aangetaste delen weg en vult het gaatje met een vulmiddel. Zo wordt verder tandbederf gestopt.

2. Tandvleesontsteking

Gezond tandvlees is roze, stevig en ligt strak tegen de tanden en kiezen aan. Het beschermt de wortel van tanden en kiezen tegen bacteriële ontstekingen. Als het tandvlees beschadigd raakt, bedreigt dat om die reden ook de tanden. Het tandbederf kan eerder toeslaan.

Bloedend tandvlees

Een tandvleesontsteking is te herkennen aan bloedend tandvlees, vooral bij het poetsen. Ook heeft het tandvlees een opvallend rode kleur. Zo’n ontsteking kan ontstaan als het tandplaque niet goed wordt weggepoetst.

De meeste mensen hebben af en toe last van een ontsteking van het tandvlees. Toch is het belangrijk er wel aandacht aan te besteden. Als een tandvleesontsteking gaat woekeren, kunnen bacteriën het glazuur aantasten en daarmee zelfs de tanden.

Door roken eerder bloedend tandvlees

Rokers zijn meer vatbaar voor ontstoken tandvlees doordat de vernauwing van de bloedvaten ervoor zorgt dat hun tandvlees minder goed doorbloed is. Hierdoor neemt de afweer tegen bacteriën in de tandplaque af. Vaak hebben rokers niet in de gaten dat zij ontstoken tandvlees hebben doordat het tandvlees minder snel bloedt. Ook dat komt door de vernauwde bloedvaatjes.

3. Mondslijmvliesontsteking

Als het slijmvlies in de mondholte is ontstoken, is de mondholte rood, opgezwollen, het bloedt soms en er zitten zweertjes (aften) in. Soms wordt een mondslijmvliesontsteking veroorzaakt door het herpes-simplexvirus. Het gaat dan samen met een ontsteking van het tandvlees.

Ook bacteriën en schimmels die normaal rustig in de mond zitten, kunnen ineens een ontsteking veroorzaken als hun evenwicht is verstoord. Een slechte mondhygiëne, roken en onvolwaardige voeding (waardoor een tekort aan vitaminen en mineralen kan ontstaan) kunnen eveneens de boosdoeners zijn.

4. Aften

Aften zijn pijnlijke zweertjes van het mondslijmvlies en zitten op de tong, lippen of wang. Ze komen veel voor: ongeveer een op de vijf mensen heeft wel eens last van aften. Aften zien eruit als grijswitte ‘putten’. Ze klonteren soms bij elkaar in de mond. Vooral bij het warme eten doen ze pijn.

Op de kinderleeftijd of tijdens de puberteit hebben mensen het eerst last van aften. Later kunnen ze vaker terugkomen. Bij sommigen zijn de aften zo hardnekkig, groot en pijnlijk, dat het echt als last wordt ervaren. Helemaal als ze zeer regelmatig terugkomen.

Het ontstaan van aften wordt bespoedigd in periodes met veel stress en ziekte. Het optreden van aften kan ook een teken zijn dat de weerstand is verminderd. Ook voor de menstruatie kunnen ze ontstaan.

5. Spruw

Spruw is een vorm van mondslijmvliesontsteking, die veroorzaakt wordt door de schimmel Candida albicans. Bij baby’s komt het vaak voor. Bij volwassenen is het vaak een teken van sterk verminderde weerstand. Ook antibiotica kan spruw veroorzaken, omdat het de concurrerende bacteriën in de mond vernietigt, waardoor schimmels hun gang kunnen gaan.

Spruw is the herkennen aan wit beslag in de mond (tong en binnenkant wangen). Er wordt meer speeksel dan normaal geproduceerd en vaak doet de mond ook pijn.

6. Terugtrekkend tandvlees

Bij terugtrekkend tandvlees kunnen de wortels van kiezen en tanden bloot komen te liggen. Omdat de wortel zachter is dan het glazuur, is hij eerder vatbaar voor tandbederf. Zo kan het tandbeen gaan ontsteken; in dat geval is er sprake van paradontitis. Hierdoor worden tanden aangetast en kunnen ze zelfs loskomen.

Meestal is terugtrekkend tandvlees het gevolg van slecht poetsen. Hierdoor hopen tandplaque en tandsteen zich op waardoor het tandvlees ontsteekt. Het tandvlees gaat zich om die reden terugtrekken.

7. Kiespijn

Als een tand of kies pijn doet, wijst dat vaak op een onderliggend probleem met het gebit of het tandvlees. Een scherpe pijnscheut kan een symptoom zijn van het eerste stadium van een gaatje. Ook een beschadigde tand of terugtrekkend tandvlees kan kiespijn veroorzaken.

Als je tand of kies gevoelig is bij aanraking, moet je een tandarts raadplegen. Er kan sprake zijn van een infectie die zich naar andere delen van het gebit of de mond kan uitbreiden.

Soms is er kiespijn omdat er ergens anders in het lichaam een ontsteking is. Dit is het geval bij een voorhoofdsholteontsteking.

Behandeling

Cariës en gaatjes

  • Poets de tanden en kiezen minstens twee minuten en vergeet ook de ruimten ertussen niet. Poets twee keer per dag. Suiker in voeding is een dankbare bron voor de bacteriën in de mond. Om gaatjes te voorkomen, is het daarom belangrijk weinig te snoepen.
  • Wacht na het eten of drinken van zure producten (cola, frisdranken, vruchtensap, citrusvruchten, yoghurt, karnemelk en zuur snoepgoed) even met het poetsen van de tanden. Spoel wel de mond met water of melk om de zuurgraad weer te normaliseren. Of kauw na het eten van zure voedingsmiddelen een poosje op iets stevigs, bijvoorbeeld suikervrije kauwgom. Dit stimuleert het speeksel in de mond en helpt het zuur te neutraliseren.
  • Activeer je speeksel. Speeksel is ‘basisch’ en neutraliseert mondzuren; regelmatig op suikervrij kauwgom kauwen bevordert de speekselvorming.
  • Laat regelmatig je gebit door de tandarts controleren.
  • Drink vaak thee. Zowel zwarte thee als groene thee heeft de eigenschap de vorming van tandplak te verhinderen, door te voorkomen dat de bacteriën zuren vormen. Thee gaat op die manier dus het mechanisme van tandcariës tegen.
  • Fluoride maakt tandglazuur harder en minder goed oplosbaar in zuur. Het voorkomt en vertraagt de vorming van cariës en tanderosie. Fluor zit niet alleen in tandpasta – ook in onze voeding. Zo bevatten roggebrood en volkorenbrood fluor, maar groente en fruit ook. Ze houden om die reden het gebit in een goede conditie.

Tandvleesontsteking

  • Omdat de groefjes in het tongoppervlak kunnen een broedplaats voor bacteriën kunnen vormen, is het verstandig ook de tong te poetsen. Dit kan met een zogenaamde tongschraper.

Mondslijmvliesontsteking

  • Spoel of gorgel met kamillethee, dit ontsmet de mond- en keelholte.
  • Door roken raakt de natuurlijke bacteriële flora in de mond verstoord. Het is om die reden beter om te stoppen met roken.

Aften

  • Om het ontstaan van aften te voorkomen is het belangrijk te zorgen voor een zo goed mogelijke weerstand, conditie en mondhygiëne. Neem genoeg rust en probeer langdurige stress te voorkomen.
  • Het is belangrijk de aften niet te aan te raken. Ook het stukmaken van de blaasjes verergert de klachten. Probeer daarom voorzichtig te poetsen en te eten; dit voorkomt uitbreiding van de aften.

Terugtrekkend tandvlees

  • Als het proces van terugtrekkend tandvlees eenmaal is gestart, is het moeilijk het tij te keren. Het is wel mogelijk het proces te stoppen. Probeer dat te doen met een zo goed mogelijke mondhygiëne; poets de tandplaque grondig weg (twee keer per dag), floss regelmatig de ruimten tussen de tanden en laat ook het tandsteen verwijderen.
  • Als het niet mogelijk is om na de maaltijd te poetsen, spoel de mond dan goed met water.
  • Suiker in voeding is, door de vorming van zuur, een dankbare bron voor de bacteriën die tandplaque vormen. Probeer om die reden zo min mogelijk te snoepen.

Kiespijn

  • Raadpleeg bij kiespijn een tandarts. Tot de behandeling kan de pijn worden verlicht door te spoelen met zout water.

Stappenplan

8 tips: zo houd je een gaaf gebit

Niet alleen is het belangrijk om twee keer per jaar naar de tandarts te gaan, tussendoor kun je ook een aantal dingen doen om je tanden te verzorgen:

  1. Snoep maximaal twee keer per dag en beperk het aantal eetmomenten tot zeven keer per dag.
  2. Drink melk, water of thee in plaats van vruchtensap of fris. Heb je toch erg veel zin in een glaasje vruchtensap? Drink dan regelmatig water tussendoor. Of drink met een rietje!
  3. Drink geen frisdrank of vruchtensap vlak voordat je naar bed gaat, want dan geef je de zuren de hele nacht de tijd om je gebit aan te tasten.
  4. Gebruik een zachte, het liefst een elektrische tandenborstel. Elektrisch poetsen is effectiever.
  5. Koop een tandpasta die fluoride bevat. Fluoride maakt het glazuur van je tanden harder.
  6. Stimuleer de aanmaak van speeksel door op kauwgom te kauwen. Speeksel neutraliseert de mondzuren.
  7. Poets je tanden minimaal een uur nadat je iets gegeten of gedronken hebt. Direct na het eten is je glazuur op z’n zachtst.
  8. Probeer te stoppen met roken. Roken verstoort de weerstand van het tandvlees.

Tips & vragen

Artikelen in het dossier

Advertorial

Dagelijks een regelmatige stoelgang

Iedereen heeft zijn eigen ritme, ook wat toiletbezoek betreft. Dat ritueel kan negatief worden verstoord door harde ontlasting, waardoor het alleen maar moeilijker wordt...

De 3 beste oefeningen voor je bekkenbodemspieren

Sterke bekkenbodemspieren voorkomen urineverlies, verbeteren je houding en maken seks zelfs spectaculairder. Reden genoeg dus om ze te trainen! Lees hier drie oefeningen voor...
Eet je lever gezond

Eet je lever gezond