Het is misschien wel één van de oudste adviezen uit de volksgeneeskunde: behandel een bloeduitstorting of kneuzing meteen met valkruid (Arnica montana). 

Valkruid staat al duizenden jaren bekend als uiterst geneeskrachtig bij bloeduitstortingen, kneuzingen en valpartijen. Daarom werd het plantje in de Nederlandse volksmond al snel ‘valkruid’ genoemd. De kennis over valkruid bleef eeuwenlang beperkt tot ervaringsgeneeskunde. Er ontbrak wetenschappelijk bewijs.

Van de werkzame stoffen in valkruid is er een aantal geïdentificeerd. Helenaline is daarvan vermoedelijk de meest werkzame stof. Bij ontstekingen, en dus ook bij bloeduitstortingen en kneuzingen, treedt er een afweerreactie in het lichaam op. Daarbij heeft helenaline, en ook een aantal andere stoffen in valkruid, een remmende werking op de afgifte van ontstekingsstoffen.

Helenaline remt de ‘transcriptie factor’ in witte bloedlichaampjes. Bij weefselbeschadiging en ontstekingen worden er spontaan stoffen vrijgemaakt: die zijn als het ware op voorraad aanwezig in een cel. Het gaat om een scala van verschillende afweerstoffen, waaronder histamine, die de eerste ontstekingsverschijnselen opwekken, zoals irritatie. Daarnaast worden er nog bepaalde langer werkende ontstekingsstoffen aangemaakt. Maar eerst moet daarvoor de cel, via het DNA in de kern, worden aangezet om deze stoffen te maken. Daarbij speelt de transcriptie factor, die doordringt tot de kern van de cel, een sleutelrol. Want pas nadat die transcriptie factor is geactiveerd en de kern van de cel is binnengedrongen, komt de ontstekingsreactie echt op gang en worden de ontstekingsstoffen aangemaakt.

Helenaline zorgt ervoor dat die transcriptie factor niet geactiveerd kan worden. De rem blijft er als het ware op zitten. Daardoor komt ook die ontstekingsreactie niet op gang, en worden bepaalde ontstekingsstoffen niet aangemaakt. Die stoffen geven bij een kneuzing de typische ontstekingsverschijnselen: het rood en warm worden van de huid, vochtophoping en pijn. Dit is een heel interessante verklaring voor de werking van helenaline, die deze stof waarschijnlijker maakt als ontstekingremmer.