Vrouwelijk lichaam

Lang leve de vrouw! In dit dossier lees je alles wat je altijd al wilde weten over het vrouwelijk lichaam. Van vruchtbaarheid, tot anticonceptie en knuffelhormonen. En is gezondheid voor vrouwen anders dan voor mannen? Ja!

Vruchtbaarheid

Vrouwen hebben het unieke vermogen om zwanger te worden en een kind te baren. Daarom herhaalt zich in het lichaam van een vrouw elke maand een vruchtbaarheidscyclus die het lichaam voorbereidt op een zwangerschap.

Deze cyclus bestaat uit eicelrijping, ovulatie en een eventuele zwangerschap. Als er geen bevruchting plaatsvindt, wordt het baarmoederslijmvlies afgestoten; dit is de menstruatie. De vruchtbaarheid van een vrouw start tussen haar elfde en vijftiende jaar en stopt als zij ruim vijftig is.

Oestrogeen en progesteron

Het proces van rijping van de eicel, eisprong en afstoting van baarmoederslijmvlies wordt gestuurd door twee vrouwelijke hormonen: oestrogeen en progesteron. Deze hormonen staan weer onder invloed van andere hormonen. De vrouwelijke geslachtshormonen spelen een belangrijke rol in het regelen van de menstruatiecyclus en de seksualiteit van een vrouw. Maar oestrogeen beïnvloedt meer lichaamsfuncties. Het zorgt bijvoorbeeld voor genoeg calcium (kalk) in de botten. Verder heeft oestrogeen invloed op de conditie van de huid, haren, urinewegen en bloedvaten. Ook zorgt het voor een goede doorbloeding van de schede.

De overgang

Als de productie van oestrogeen terugloopt, is een vrouw in de overgang. De eierstokken verliezen geleidelijk hun functie en de aanmaak van oestrogeen houdt helemaal op. Sommige vrouwen worden emotioneler, somber of zelfs depressief tijdens deze periode, omdat er veel verandert. Bekende overgangsklachten zijn: opvliegers, gewichtstoename, stemmingswisselingen, vaginale droogheid en nachtelijk zweten.

Na de overgang komt de menopauze: het moment van de laatste menstruatie. De eierstokken zijn uitgewerkt en de oestrogeenwerking stopt.

Gezondheid

Gezondheid vrouwen anders dan mannen

Je zou het misschien niet denken, maar er zijn grote verschillen tussen de gezondheid van vrouwen en mannen. Niet alleen qua levensverwachting hebben vrouwen een gezonde voorsprong op mannen. Bij migraine, depressie, schildklierproblemen auto-immuunziekten (en meer!), kan een behandeling speciaal gericht op vrouwen levens redden.

Grote verschillen

De geneeskunde en de medische behandeling zijn gestoeld op het mannenlichaam. Een man is vanwege een gebrek aan hormonale schommelingen een makkelijker proefpersoon voor onderzoek. Omdat ze fysiek groter er zwaarder zijn, kan een medische behandeling een andere uitwerkingen hebben dan op vrouwen. Zo voltrekt een hartinfarct bij vrouwen niet altijd via de klassieke symptomen (pijn op de borst, die doortrekt naar schouder en bovenarm), maar meer als hardnekkige griep die maar niet overgaat.

Ook het vrouwelijk immuunsysteem reageert heftiger op infecties dan de mannelijke afweer en de werkzaamheid is onderhevig aan je cyclus. Vrouwen hebben tot tien keer vaker dan mannen een auto-immuunziekte zoals schildklierafwijkingen, reuma of MS. Die aandoeningen slaan bovendien op jongere leeftijd toe. Nog een verschil: vrouwen vallen vaker dan mannen. Dat komt omdat vrouwen van nature minder spierkracht hebben en omdat ze vaker slaap- en kalmeringsmiddelen gebruiken, waarvan je duf kunt worden en sneller valt.

Profileer jezelf beter bij arts

  • Spaar klachten niet op. Maar bespreek een, hooguit twee kwalen per consult. Vraag desnoods een vervolgafspraak waarin je later de andere klachten bespreekt.
  • Vrouwen hebben vaak meer tijd en aandacht van een arts nodig om goed hun verhaal uiteen te zetten. Uit onderzoek blijkt dat vrouwelijke patiënten de meeste tijd en aandacht krijgen van vrouwelijke artsen.
  • Vertel je verhaal zo helder mogelijk, zonder zelf allerlei verklaringen voor het hoe en waarom te geven.
  • Vraag je (huis)arts of hij/zij weet dat veel aandoeningen en medicatie bij vrouwen om een andere benadering vragen.

Anticonceptie

Er is tegenwoordig genoeg keus in anticonceptie, van een hormoonpleister tot spiraaltje. Maar wat kies je? En wat zijn de voors en tegens?

Condooms zijn gezonder

Anticonceptiemiddelen met hormonen hebben effect op het lichaam. Logisch dat als je start met anticonceptie je lichaam hieraan moet wennen. Daardoor kunnen bijwerkingen optreden als pijnlijke borsten, hoofdpijn, stemmingswisselingen of misselijkheid. Condooms of een pessarium is in dat opzicht ‘gezonder’: ze hebben geen lichamelijke bijwerkingen. De bijwerkingen van hormonale anticonceptie verdwijnen meestal na drie maanden.

Betrouwbaarheid

Geen enkel anticonceptiemiddel is honderd procent betrouwbaar. Het betrouwbaars zijn methoden waarbij je zelf niets hoeft te doen: een spiraal, het hormoonstaafje, de prikpil en sterilisatie. De kans op zwangerschap ligt bij deze methoden tussen de 0,05 en 0,08 procent. Alle andere middelen blijken iets minder betrouwbaar, omdat je ze kunt vergeten of doordat ze verkeerd worden gebruikt. De kans dat je terwijl je de pil slikt toch zwanger raakt, is twee tot zes procent. Gebruik je condooms, dan ligt de kans op veertien procent. Bij periodieke onthouding is de kans op zwangerschap 25 procent. Bron: (www.nvog.nl)

Anticonceptie in de overgang

De stelregel is dat wanneer vrouwen een jaar lang niet meer hebben gemenstrueerd, ze geen anticonceptie meer hoeven te gebruiken. Ben je de 50 gepasseerd en twijfel je over je vruchtbaarheid, dan adviseert de huisarts om geen pil meer te gebruiken. Een spiraal kan eventueel.

Risicofactoren

Combinatiemiddelen met oestrogeen en progestageen (anticonceptiepil, anticonceptiering, anticonceptiepleister) zijn niet voor iedereen geschikt. Verschillende risicofactoren kunnen de kans vergroten op een ernstige bijwerking als trombose, of bestaande aandoeningen verergeren. Gebruik liever geen combinatiemiddelen bij:

  • een leeftijd boven de 35
  • roken
  • een ongezond gewicht (overgewicht of ondergewicht)
  • hart- en vaatziekten
  • een ooit doorgemaakt(e) herseninfarct, trombose, longembolie
  • hartafwijkingen
  • hoge bloeddruk
  • hoofdpijn en migraine
  • epilepsie

7 stappen voor veilig gebruik

  1. Vraag je af wat jij van je anticonceptie verwacht (heb je een kinderwens op een korte termijn? Wil je zorgeloos kunnen vrijen?).
  2. Ga na of er persoonlijke risicofactoren zijn.
  3. Laat je goed informeren en adviseren door de huisarts.
  4. Lees de bijsluiter.
  5. Wees alert op klachten of veranderingen tijdens het anticonceptie gebruik en stap desnoods over op een ander anticonceptiemiddel.
  6. Ga als je niet vertrouwt altijd nar de huisarts.
  7. Leef gezond

Hormonen

Huilbuien, opvliegers, onredelijk boos worden, een onbedwingbare behoefte aan chocolade, hormonen lijken vaak de boosdoener. Maar we danken ook onze borsten, heupen en vruchtbaarheid aan deze stofjes én ze maken ons gelukkig.

Stemmingswisselingen

Hormonen hebben invloed op ons gevoel en gedrag. Zo beïnvloedt het mannelijk geslachtshormoon testosteron – waar vrouwen ook kleine hoeveelheden van bezitten – onze zin in seks. En van vrouwelijke geslachtshormonen is al heel lang bekend dat ze samenhangen met ons emotioneel welzijn. Oestrogeen effect heeft op bepaalde stoffen (neurotransmitters) in de hersenen die onze emoties beïnvloeden. We weten ook dat niet de hormonen zelf, maar schommelingen in de hormoonspiegel de stemmingswisselingen veroorzaken.

Als een vrouw vlak voor haar menstruatie veel klachten heeft (lichamelijke ongemakken, depressieve gevoelens, spanningen en agressie) spreken we van het premenstrueel syndroom (PMS). De ene vrouw is hier gevoeliger voor dan de andere, maar de manier waarop je met die gevoelens omgaat, is een kwestie van persoonlijkheid.

Oestrogeen en onze hersenen

Door oestrogeen vermeerdert de hoeveelheid serotonine in de hersenen. Serotonine bestrijdt neerslachtigheid, angst, pijn en stress en bevordert zelfvertrouwen, optimisme, tevredenheid, slaap en seksuele gevoeligheid. Andersom kan een tekort aan serotonine leiden tot onlust, prikkelbaarheid, slapeloosheid, hartkloppingen en verschijnselen van het premenstrueel syndroom (PMS). Oestrogeen beïnvloedt verder de productie en werking van endorfine (het gelukshormoon) in de hersenen. Endorfine onderdrukt pijn en zorgt voor een gevoel van geluk of euforie, zoals de runner’s high bij duursporters.

Hormonen maken zorgzaam

Vrouwen maken het hormoon oxytocine aan, waardoor ze zich zorgzamer gaan gedragen.

Ieder mens maakt dit hormoon aan bij positief contact (zoals aanraken, knuffelen en vrijen). Daarom staat het ook wel bekend als ‘het zorg- of knuffelhormoon’. Oxytocine speelt een grote rol bij de bevalling en regelt de toeschietreflex bij borstvoeding. Het zorgt ook voor een goede hechting tussen moeder en kind. Hoe meer zorgtaken iemand uitvoert, hoe meer oxytocine er wordt aangemaakt. Vrouwen worden door dit hormoon alerter en gevoeliger voor kindergehuil.

Tips & vragen

De artikelen in het dossier

Advertorial

Doorbreek de vicieuze cirkel van stress en eten

We eten allemaal wel eens te veel. Soms heeft overmatig eten niets meer te maken met iets erg lekker vinden. Dan wordt eten gebruikt...

De 3 beste oefeningen voor je bekkenbodemspieren

Sterke bekkenbodemspieren voorkomen urineverlies, verbeteren je houding en maken seks zelfs spectaculairder. Reden genoeg dus om ze te trainen! Lees hier drie oefeningen voor...
Eet je lever gezond

Eet je lever gezond