Afvallen en weer aankomen? Wetenschappers hebben geruststellend nieuws

Iedereen die weleens een poging heeft gedaan om wat kilo's kwijt te raken, kent de frustratie: eerst vliegen ze eraf, maar voor je het weet zitten ze er weer aan. Jarenlang kregen we te horen dat dit gewichtscyclen een absolute ramp is voor je lichaam. Het idee dat het jojo-effect ongezond is voor je vetverbranding en je spieren zit er diep ingebakken. Maar een splinternieuwe, grootschalige review in het toonaangevende medische tijdschrift The Lancet Diabetes & Endocrinology rekent nu keihard af met die dieetangst.

Onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen en het Duitse Centrum voor Diabetesonderzoek (DZD) doken in decennia aan data. Ze pluisden studies bij mensen én specifieke laboratoriumtesten bij dieren uit. Hun conclusie? Er is geen enkel overtuigend bewijs dat jojoën op zichzelf je stofwisseling permanent beschadigt. Het idee dat je na een mislukte dieetpoging biologisch gezien slechter af bent dan vòòr je begon, blijkt een fabeltje te zijn.

Wat er onbewust gebeurt met je spiermassa en vetverbranding

De grootste horrorstory rondom de jojo was altijd dat je bij het afvallen puur spieren verbrandt, en bij het aankomen alleen maar vet opslaat. Dat zou zorgen voor een permanent trage stofwisseling. De nieuwe analyses laten echter zien dat deze onbewuste sturing van het lichaam reuze meevalt. Zodra de wetenschappers corrigeerden voor logische zaken zoals leeftijd en bestaande gezondheidsklachten, bleef er van die vermeende schade niets meer over.

Mensen die na een dieet weer aankomen, blijken in de praktijk gewoon weer terug te kerecnn naar hun oude, vertrouwde lichaamssamenstelling. Je metabolisme schiet dus niet permanent in de stress en je eindigt na een terugval over het algemeen niet in een slechtere conditie dan je startpunt. Je vetverbranding is een stuk veerkrachtiger dan de dieetindustrie je wil doen geloven.

De nuance tussen het verliezen van voordelen en actieve schade

Natuurlijk moeten we de boel wel nuchter blijven bekijken. De wetenschappers benadrukken dat het heroveren van de verloren kilo's wel degelijk de eerdere gezondheidsvoordelen wist. Je lagere bloeddruk, betere bloedsuikerspiegel en gezonde cholesterolwaarden verdwijnen helaas weer als de kilo's terugkomen. Maar het verliezen van die behaalde winst is iets heel anders dan het toebrengen van nieuwe, actieve schade aan je organen of vaten.

Er is een wezenlijk verschil tussen terugkeren naar je oude basisrisico en het overschrijden daarvan. Uit grote, langlopende onderzoeken blijkt dat de samenhang tussen gewichtsschommelingen en een hoger risico op ziektes zoals diabetes verdwijnt als je naar het gemiddelde gewicht over een langere periode kijkt. Niet het jojoën zelf, maar de totale hoeveelheid overtollig lichaamsvet over de jaren heen blijft de belangrijkste factor voor je gezondheid.

Bekijk ook

Waarom hongerlijden niet werkt: de fysiologie achter een écht vullende maaltijd | Gezondnu

Wat je kunt doen met deze kennis over afvallen en de nieuwe dieetmedicijnen

Dit nieuws komt als geroepen, zeker nu moderne afslankmedicijnen (zoals de populaire GLP-1-injecties) de wereld veroveren. Veel mensen vallen hiermee spectaculair af, maar merken dat de kilo's weer terugkomen zodra de behandeling stopt. Deze nieuwe review bewijst dat zo'n terugslag niet direct reden is tot paniek. Zelfs een tijdelijke periode van gewichtsverlies geeft je lichaam al een waardevolle adempauze en verbetert je kwaliteit van leven, óók als het niet permanent is.

De boodschap van de experts is dan ook klip-en-klaar: laat je nooit ontmoedigen door de angst voor een terugval. Om je lichaam op een gezonde manier te ondersteunen, adviseren deskundigen een milde aanpak:

• Blijf lekker focussen op fijne gewoontes zoals lekker bewegen en vers eten, ook als de weegschaal even niet meewerkt. Spiermassa behoud je door te blijven trainen, niet door op de bank te gaan zitten kniezen.
• Zie een mislukte poging niet als een biologische ramp, maar als een normaal onderdeel van een ingewikkeld proces.
• Geniet van de periodes waarin het wél lukt; je lijf plukt de vruchten van elke tijdelijke verlichting.

Ben je van plan om grote stappen te zetten met je gewicht of overweeg je medische hulp bij het afvallen? Bespreek je persoonlijke situatie en eventuele metabole vragen dan altijd eerst even met je huisarts of een erkend diëtist.