De keerzijde van een goed geheugen: waarom Alzheimer bij vrouwen pas laat wordt ontdekt

Vrouwen zijn verbaal vaak ijzersterk. We onthouden namen, praten gemakkelijk en ook die wekelijkse boodschappenlijstjes zitten meestal feilloos in ons hoofd. Dat we evolutionair en door ons dagelijkse werk een ijzersterk verbaal geheugen hebben opgebouwd, is in het dagelijks leven een zegen. Maar uit nieuw en verontrustend wetenschappelijk onderzoek blijkt dat dit talent ook een gevaarlijke keerzijde heeft. Het maskeert namelijk de allereerste signalen van de ziekte van Alzheimer.

Onderzoekers ontdekten dat vrouwen met beginnende Alzheimer gemiddeld maar liefst 2,7 jaar langer 'normaal' scoren op de standaard medische geheugentesten dan mannen met exact dezelfde schade in hun brein. Onze hersenen zijn zo goed verbonden dat ze de eerste gaten die de ziekte slaat, moeiteloos compenseren via andere routes. Pas als die reserves écht helemaal op zijn, storten de prestaties in één klap in. En dat is een groot probleem voor een tijdige behandeling.

Het probleem met de standaard test

Bij het vermoeden van dementie of Alzheimer wordt in de kliniek vaak een standaardtest gebruikt: de patiënt krijgt een lijst van vijftien woorden te horen en moet deze direct, én na een tijdje, herhalen. Omdat de gemiddelde vrouw van nature een hogere basislijn heeft als het gaat om woordgeheugen, slaagt zij nog met vlag en wimpel voor deze test, zelfs als de eiwitklonteringen (amyloïden) zich ondertussen al flink ophopen in haar hersenen.

Het brein compenseert de achteruitgang zo slim dat niemand – ook de arts niet – iets in de gaten heeft. Het nadeel? Nieuwe, veelbelovende medicijnen die de achteruitgang van Alzheimer kunnen remmen, werken alléén als je er in een heel vroeg stadium bij bent. Omdat vrouwen pas aan de bel trekken als het compensatievermogen definitief op is, vissen zij bij deze behandelingen vaker achter het net. De achteruitgang verloopt vanaf dat moment dan ook niet geleidelijk, maar in een plotselinge, snelle stroomversnelling.

Bekijk ook

De automatische piloot uit: 16 manieren om je brein te wapenen tegen alzheimer | Gezondnu

Tijd voor een andere aanpak

De onderzoekers pleiten er daarom voor dat we de testresultaten van vrouwen heel anders moeten gaan interpreteren dan die van mannen. Een 'normale' score is voor een verbaal sterke vrouw misschien eigenlijk al een achteruitgang ten opzichte van haar eigen hoge basislijn.

Daarnaast biedt de toekomst hoop in de vorm van vroege screening. Denk aan gevoelige bloedtesten die de ziekte al kunnen opsporen nog vóórdat er überhaupt geheugenproblemen ontstaan. Tot die tijd is er gelukkig ook een hoop dat we zélf kunnen doen om die cognitieve reserve zo sterk mogelijk te houden. Wetenschappers benadrukken dat gerichte hersentraining, intensief bewegen en een gezond voedingspatroon (zoals het bekende MIND-dieet) de progressie van de ziekte aantoonbaar kunnen vertragen. Ons sterke brein helpt ons dus om het lang vol te houden, maar het is aan de medische wereld om te zorgen dat we niet langer over het hoofd worden gezien.