Chronische blessures en uitblijvende menstruatie: de verborgen signalen van het RED-S syndroom

Lekker een paar keer per week hardlopen, uren op de racefiets zitten of keihard trainen in de turnhal: sporten is heerlijk en gezond. Maar in die gezonde sportwereld schuilt een relatief onbekend risico waar steeds meer artsen alarm over slaan. Misschien herken je het wel: je traint plichtsgetrouw, maar in plaats van fitter te worden, ben je constant moe. Je pikt het ene na het andere griepje op, of die vervelende blessure blijft maar terugkomen. Vaak sussen we onszelf met de gedachte dat we 'gewoon even een drukke week' hebben. En niet om je bang te maken, toch kan er medisch gezien iets heel anders aan de hand zijn.

Internationale sportorganisaties, waaronder een expertpanel van het Internationaal Olympisch Comité (IOC), waarschuwen namelijk voor een groeiend probleem: het RED-S syndroom. Dit staat voor Relative Energy Deficiency in Sport, oftewel een relatief energietekort in de sport. De basis is simpel: je verbruikt over een langere periode structureel meer energie via training, werk en je dagelijks leven dan je via je voeding binnenkrijgt. Vroeger dachten we dat dit alleen een probleem was voor dunne, vrouwelijke topsporters. Inmiddels laat de actuele wetenschap zien dat de wisselwerking veel breder is: tot wel 60% van de fanatieke sporters vertoont weleens een teken van RED-S, en ook mannen en fanatieke amateurs worden absoluut niet gespaard.

De biologische smartphone in de energiebesparende modus

Om te begrijpen wat er in je lichaam gebeurt, kun je jezelf het beste vergelijken met een smartphone waarvan de batterij op 5% staat. Wat doet dat toestel? Het schakelt over naar de energiebesparende modus. Het scherm wordt gedimd en apps op de achtergrond worden afgesloten om de vitale functies in de lucht te houden. Je lichaam doet bij een langdurig energietekort exact hetzelfde. Processen die niet direct nodig zijn om te overleven, worden simpelweg op een laag pitje gezet of tijdelijk uitgeschakeld.

Dit heeft ingrijpende gevolgen voor systemen die je als sporter juist keihard nodig hebt:

• Hormonen en voortplanting: Bij vrouwen kan de menstruatie onregelmatig worden of volledig uitblijven. Dit is een gigantisch alarmsignaal en absoluut niet 'handig' of normaal. Bij mannen daalt vaak het libido.
• Botgezondheid: Door een wisselwerking met dalende hormoonspiegels (zoals oestrogeentekort) kan je lichaam minder calcium opnemen. Het gevolg? Botontkalking en een flink verhoogd risico op pijnlijke stressfracturen (vermoeidheidsbreuken).
• Stofwisseling en immuniteit: Je hartslag vertraagt, je krijgt sneller koude handen en voeten, je spijsvertering raakt van slag en je bent om de haverklap verkouden omdat het immuunsysteem geen brandstof meer heeft.

Bekijk ook

Welke voeding hebben sporters nodig? | Gezondnu | Gezondnu

Waarom de weegschaal je sportprestaties stiekem saboteert

Het grote gevaar van deze energiecrisis is dat het ontzettend lang onopgemerkt kan blijven. Sporters die minder gaan eten of extreem veel trainen, merken in het begin vaak juist dat ze afvallen. Ze voelen zich licht, boeken tijdelijk betere resultaten en krijgen complimenten. Dat voelt fantastisch, maar het is een gevaarlijke paradox. Uiteindelijk raakt de reservevoorraad op en klapt de prestatiecurve onherroepelijk omlaag. Je spierkracht neemt af, je uithoudingsvermogen keldert en je reageert simpelweg niet meer op trainingen.

Bovendien is er een belangrijk verschil met een gewone overtraining. Waar overtraining puur ontstaat door te weinig hersteltijd tussen intensieve sessies, is RED-S echt het gevolg van een lege brandstoftank. Het risico is het grootst bij duursporten zoals hardlopen, wielrennen en triatlon, of bij sporten waar gewicht en esthetiek een rol spelen, zoals turnen, dansen en kunstschaatsen. Soms ontstaat het onbewust, omdat iemand simpelweg onderschat hoeveel extra calorieën en koolhydraten een nieuw trainingsschema vereist. In andere gevallen zit er een patroon van streng lijnen of een eetstoornis achter, waarbij de mentale druk om te presteren of te voldoen aan een 'perfect' plaatje de overhand neemt.

Hoe je de tank weer vult en sterker terugkomt

Gelukkig is de weg omhoog prima te vinden, mits het probleem op tijd wordt herkend. Herstellen van een relatief energietekort begint altijd bij de basis: de energiebalans moet weer in het groen komen. Dat betekent dat de voeding omhoog moet - met extra aandacht voor essentiële koolhydraten en vetten - en dat het trainingsvolume tijdelijk moet worden teruggeschroefd. Voor veel fanatieke sporters voelt minder trainen en meer eten als een mentaal struikelblok, maar zonder voldoende energie kan je lichaam de trainingsprikkels simpelweg niet verwerken.

Omdat de problematiek complex is en zowel je hormonen, je botten als je mentale gezondheid raakt, adviseren experts vaak een multidisciplinaire aanpak. Je hoeft dit namelijk niet alleen op te lossen.

Om je lichaam weer op een gezonde manier op te bouwen, kun je de hulp inschakelen van verschillende professionals:

• De sportarts of huisarts: Voor een grondige medische checkup van je bloedwaarden, hormoonspiegels en hartslag.
• De sportdiëtist: Om een persoonlijk voedingsplan op te stellen dat perfect is afgestemd op jouw trainingsuren, zonder onnodige restricties.
• De sportpsycholoog of coach: Om de prestatiedruk te verminderen en je te helpen een gezonde relatie met voeding en je lichaam op te bouwen.

Onderzoek toont aan dat goed gevoede sporters op de lange termijn uiteindelijk altijd sneller, sterker en constanter presteren dan atleten die hun eigen motor structureel uithongeren. Hard trainen is mooi, maar gezond trainen is de echte sleutel tot succes. Luister naar de subtiele signalen van je lichaam; je batterij is immers te kostbaar om zomaar leeg te laten lopen.