Een blokje om voor sigaretten: waarom het tabaksverbod nu al 23.000 rokers minder oplevert

Even snel een pakje sigaretten meenemen tijdens de weekboodschappen? Dat is sinds de zomer van 2024 verleden tijd. En wat blijkt: die kleine extra moeite die rokers nu moeten doen, heeft een verrassend groot effect. Een nieuw tabaksverkoopverbod in supermarkten onderzoek toont aan dat de maatregel nu al tot tienduizenden stoppers heeft geleid.

Het rapport, uitgevoerd door SEO Economisch Onderzoek, schetst een hoopgevend beeld. Sinds de ingang van het verbod zijn er naar schatting 23.000 volwassen rokers gestopt. Een ogenschijnlijk kleine daling van één procent, maar met een enorme maatschappelijke winst die kan oplopen tot wel 370 miljoen euro per jaar door een betere gezondheid en een langere levensduur.

De achtergrond: hoe een kleine drempel een groot verschil maakt

Het succes van de maatregel lijkt te zitten in een eenvoudig psychologisch principe: het vergroten van de moeite. Doordat tabak niet meer op elke straathoek in de supermarkt te koop is, is het aantal verkooppunten binnen 250 meter van woningen gehalveerd. En juist die nabijheid is cruciaal. De onderzoekers zagen een duidelijke samenhang: als er geen verkooppunt meer in die directe omgeving is, daalt de kans dat iemand rookt met maar liefst 6 procent. Die extra drempel om een stukje verder te moeten lopen of fietsen, is voor veel mensen die al wilden stoppen nét het duwtje in de rug dat ze nodig hadden.

De duiding: de maatregel is het meest effectief in kwetsbare wijken

Misschien wel de belangrijkste conclusie is de impact op de gezondheidsgelijkheid in Nederland. Bijna de helft van de mensen die door de maatregel zijn gestopt, woont in sociaaleconomisch kwetsbare wijken. Dit zijn vaak de gebieden waar de dichtheid van tabaksverkooppunten het hoogst was en de gezondheidsachterstanden het grootst zijn. Door de beschikbaarheid juist hier drastisch te verminderen, pakt het verbod de ongelijkheid bij de wortel aan en levert het de grootste gezondheidswinst op waar die het hardst nodig is.

Het perspectief: dit is waarschijnlijk nog maar het begin

Hoewel 23.000 minder rokers al een fantastisch resultaat is, geven de onderzoekers aan dat dit waarschijnlijk nog maar het topje van de ijsberg is. Dit cijfer kijkt namelijk alleen naar het aantal mensen dat volledig is gestopt. Effecten zoals mensen die minder gaan roken, of de preventieve werking op jongeren die nu minder makkelijk in de verleiding komen om te beginnen, zullen pas op de lange termijn zichtbaar worden. Het laat zien dat het veranderen van de omgeving een van de meest effectieve manieren is om gezond gedrag te stimuleren, soms zelfs effectiever dan een voorlichtingscampagne.