Geheim recept van de psychobioloog: Hoe 15 minuten kunst per dag jouw stresshormonen keldert

Wil je gezonder leven? Dan trek je braaf je hardloopschoenen aan, prop je de koelkast vol groenvoer en duik je op tijd je bed in voor die felbegeerde acht uur slaap. Hartstikke goed natuurlijk, maar de kans is groot dat je een ijzersterk, wetenschappelijk bewezen hulpmiddel compleet over het hoofd ziet. Daisy Fancourt, hoogleraar psychobiologie en epidemiologie aan University College Londen, onthulde in NRC een bizar goed bewaard medisch geheim: kunst en creativiteit zijn de ultieme, miskende pijlers onder onze gezondheid.

Cultuur en zelf dingen maken zijn geen luxe extraatjes voor de zondagmiddag als je toevallig tijd over hebt. Het is een pure biologische behoefte. Fancourt zet creatieve expressie dan ook lijnrecht naast zwaargewichten als slaap, voeding, beweging en natuur. En de effecten onder de motorkap liegen er niet om. Een beetje creativiteit keldert je stressniveau en geeft je afweersysteem een directe fysiologische ondersteuning.

Het beste nieuws? Je hoeft echt geen tweede Rembrandt te zijn of urenlang stil te zitten in een elitaire schouwburg om de vruchten te plukken. Het gaat er puur om hoe je jouw brein prikkelt.

Wat doet zo'n creatieve uitbarsting biologisch met je lijf?

Zodra je creatief aan de slag gaat, gebeurt er van alles in je lichaam. Wetenschappers hebben inmiddels honderden biologische en psychologische knoppen geïdentificeerd die in je lijf worden ingedrukt. Fancourt ontdekte in haar eigen onderzoek bijvoorbeeld dat volwassenen die een paar weken drumles volgden, een duidelijke daling lieten zien in het stresshormoon cortisol. Tegelijkertijd schoot de activiteit van specifieke eiwitten die je afweersysteem aansturen omhoog.

Of je nu zingt, schildert of opgaat in een meeslepend verhaal: je creëert een alternatieve werkelijkheid in je hoofd. Dat is geen verloren tijd, maar een slimme manier om je brein veerkrachtig te houden. Het stimuleert namelijk de gebieden in je brein die emoties reguleren. Zie het als een veilige haven om met gevoelens te oefenen. Met name voor mensen die kampen met sombere gedachten of een depressie is dit een fysiologische steun in de rug. Het is een complete workout voor je mentale veerkracht.

Kunst is veel breder dan een saai museum

Haak je direct af bij het woord ‘kunst’ omdat je denkt aan ingewikkelde poëzie of urenlang staren naar een vaag schilderij? Gooi dat beeld maar overboord. De psychobiologie kijkt er namelijk heel anders naar. Voor je hersenen telt iets al als een artistieke ervaring zodra verbeelding, creativiteit en zintuiglijke prikkels samenkomen.

De definitie is dus heerlijk breed. Je activeert die gezonde netwerken in je brein al als je:

• In de tuin aan de slag gaat met een gloednieuw ontwerp.
• Een unieke verjaardagskaart voor een vriend in elkaar knutselt.
• Met houtbewerking begint of een complex, nieuw recept bakt in de keuken.

Ieder mens verwerkt prikkels anders, op basis van karakter en herinneringen. Waar de één intens geniet van een pianosolo, raakt de ander gefascineerd door een stoer stuk houtsnijwerk. Het gaat er puur om wat het bij jóú losmaakt.

Bekijk ook

Waarom je de állerbeste ideeën altijd onder de douche krijgt (en hoe je ze vasthoudt) | Gezondnu

Het 'Mozart-effect' en andere hardnekkige mythes

Ondanks alle positieve data waarschuwt Fancourt ook voor overdreven claims en commerciële fabeltjes. In de jaren negentig ontstond de enorme hype dat baby's intelligenter zouden worden en een hoger IQ kregen door te luisteren naar de muziek van Mozart. Dit zogeheten 'Mozart-effect' is naderhand in grootschalige studies compleet onderuitgehaald. Er is wel een verband tussen muziek en een tijdelijke focus, maar een direct oorzakelijk verband met algemene intelligentie ontbreekt. Wel helpt muziek jonge kinderen aantoonbaar bij de taalontwikkeling en het leren lezen.

Daarnaast is kunst ook weer niet blindelings de oplossing voor alles; de context bepaalt de werking. Als je al diep in de put zit en urenlang naar gitzwarte, neerslachtige muziek luistert, kan dat je negatieve emoties juist onbewust versterken in stadium in plaats van ze te verwerken. Ook de manier van consumeren maakt een wereld van verschil. Kijken naar een beeldscherm is volgens de hoogleraar de 'ultrabewerkte voeding' van de cultuurwereld: het vlakt de pure, ruwe voordelen van de ervaring volledig af. Live een theater bezoeken of zélf de dansvloer opgaan doet fysiologisch gezien simpelweg veel meer voor je lijf dan passief scrollen op de bank.

De praktijk: hoeveel minuten heb je dagelijks nodig?

Hoe vertaal je dit naar je dagelijkse routine? Het is absoluut niet de bedoeling dat je vanaf morgen als een bezetene cultuur gaat 'binge-consumeren' alsof je aan een radicaal crashdieet begint. Dat werkt alleen maar stressverhogend.

De wetenschappelijke richtlijn is verrassend behapbaar: probeer dagelijks tussen de 10 en 20 minuten een klein moment van creativiteit in te bouwen. Probeer dagelijks tussen de 10 en 20 minuten een klein moment van creativiteit in te bouwen. Pak de gitaar er weer eens bij, ga even lekker met je handen in de aarde in de tuin, of luister heel bewust naar een mooi muziekstuk zonder ondertussen je mail te checken. Net als bij gezonde voeding draait het om variatie. Geef je brein verschillende ingrediënten. De ene vorm is geweldig voor je fysiek, de andere prikkelt je sociale contacten. Door elke dag een klein snufje creativiteit toe te voegen, geef je je gezondheid een ijzersterke, natuurlijke basis.