Gezondheid

Is het hantavirus overdraagbaar van mens op mens? RIVM geeft duidelijkheid

De recente virusuitbraak op het cruiseschip MV Hondius heeft tot grote internationale bezorgdheid geleid. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn er inmiddels drie opvarenden overleden, waaronder een Nederlands echtpaar.

Yentl Feenstra-Atefeh Leestijd 2 minuten
Is het hantavirus overdraagbaar van mens op mens? RIVM geeft duidelijkheid

Het is echter nog niet duidelijk of zij ook besmet waren. Daarnaast liggen meerdere passagiers met ernstige klachten in het ziekenhuis. Terwijl de maatschappij Oceanwide Expeditions de bron van de besmetting onderzoekt, geven het RIVM en de WHO belangrijke informatie over de risico's voor de volksgezondheid.

Geen paniek: besmetting tussen mensen zeldzaam

Ondanks de tragische gebeurtenissen op het schip, benadrukt het RIVM dat er voor de algemene bevolking in Nederland geen reden is tot paniek. De hantavirussen die in Europa voorkomen, zijn namelijk niet van mens op mens overdraagbaar. Waar virussen zoals de griep of het coronavirus zich snel verspreiden via de lucht of onderling contact, is dat bij deze Europese varianten uitgesloten.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voegt hier echter een belangrijke nuance aan toe: bij specifieke stammen van het virus (die voornamelijk in Zuid-Amerika voorkomen) is besmetting van mens op mens incidenteel wél mogelijk, al blijft ook dan de kans klein. Omdat de MV Hondius vertrok vanuit Argentinië, wordt er momenteel zorgvuldig onderzocht om welke variant van het virus het precies gaat.

In de onderstaande tabel staan de belangrijkste feiten over de verspreiding op een rij:

AspectToelichting hantavirus
Besmetting tussen mensenMeestal uitgesloten (bij Europese varianten). Bij enkele Zuid-Amerikaanse varianten zeldzaam, maar mogelijk.
De bron van het virusKnaagdieren, met name specifieke soorten muizen en ratten.
Wijze van besmettingInademen van stof met (opgedroogde) urine, ontlasting of speeksel van besmette dieren.
Overlevingsduur buiten het lichaamHet virus kan tot wel twee weken in overleven in uitwerpselen.
Risico voor de gemiddelde mensDe kans op besmetting is volgens gezondheidsinstanties zeer klein.

Hoe vindt besmetting plaats?

Knaagdieren fungeren als de natuurlijke gastheren van het virus. Zij dragen het bij zich zonder er zelf ziek van te worden. Mensen raken doorgaans besmet wanneer zij in direct contact komen met de uitwerpselen van deze dieren, of wanneer zij stof inademen waarin resten van urine of ontlasting zitten.

Omdat het virus buiten het lichaam relatief lang kan overleven, richt het onderzoek op de MV Hondius zich momenteel sterk op de hygiëne aan boord. Er wordt specifiek gekeken naar de mogelijke aanwezigheid van knaagdieren in technische ruimtes of opslagplaatsen voor voedsel op het schip.

Symptomen en verloop van de ziekte

Hantavirussen komen wereldwijd voor in verschillende varianten, wat invloed heeft op de ziekteverschijnselen. De typen die in Europa worden aangetroffen, leiden vaak tot klachten die in eerste instantie doen denken aan een zware griep. Patiënten ervaren vaak plotselinge hoge koorts, hevige hoofdpijn en spierpijn. In een later stadium kan de infectie echter leiden tot serieuzere complicaties, zoals ernstige nierklachten of leverproblemen. Bepaalde Amerikaanse varianten kunnen daarnaast zorgen voor ernstige ademhalingsproblemen.

Het verloop op het cruiseschip laat zien dat de gevolgen voor patiënten fataal kunnen zijn, wat de absolute noodzaak voor snelle medische hulp bij klachten onderstreept.

Conclusie voor de Nederlandse situatie

Hoewel de gebeurtenissen op het cruiseschip een uitzonderlijk drama vormen voor de betrokkenen en hun nabestaanden, blijft het risico voor de rest van de wereld zeer beperkt. Zelfs als het onderzoek aantoont dat het om een Zuid-Amerikaanse variant gaat, is grootschalige mens-op-mens besmetting onwaarschijnlijk en is er absoluut geen sprake van een dreigende pandemie.