Kun je ook te weinig stress hebben?

We dachten altijd dat stress iets was dat we koste wat kost moesten vermijden, maar er blijkt iets anders aan de hand te zijn. Stress is in de basis een nuttig alarmsysteem van ons lichaam. Sterker nog: een compleet gebrek aan prikkels of uitdaging kan je lichaam in precies dezelfde stressreactie zetten als een overvolle agenda. Volgens psycholoog Mirela Habibovic van Tilburg University draait een gezond leven niet om de afwezigheid van stress, maar om het vinden van jouw optimale niveau.

Het verschil tussen gezonde spanning en chronische schade

Het is belangrijk om een scherp onderscheid te maken tussen acute en chronische stress. Ons lichaam is uitstekend gebouwd om korte pieken van spanning te managen – denk aan een presentatie of een spannende voetbalwedstrijd. Het wordt pas schadelijk wanneer de stress chronisch wordt, oftewel langer dan een paar maanden aanhoudt zonder herstelmomenten. Op dat moment neemt de kans op fysieke aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, aanzienlijk toe.

Bij mensen die al een kwetsbaarheid hebben in hun vaatstelsel, kan een acute stresspiek (zoals de opwinding bij een sportwedstrijd) soms net de druppel zijn. Maar voor een gezond lichaam is die tijdelijke 'aan'-stand juist een teken dat je systeem goed werkt. Het houdt je scherp en alert.

De valstrik van te weinig stress

Kan het ook te weinig zijn? Ja. Wanneer we onszelf chronisch onderbelasten of wanneer de omgeving te weinig prikkels biedt (een 'bore-out'), kan dit intern een vergelijkbare stressreactie oproepen. Je brein hunkert naar input en uitdaging; blijft dit uit, dan ontstaat er een gevoel van stagnatie dat net zo vermoeiend kan zijn als overwerk.

Daarnaast is er een groep mensen die naar buiten toe zeer stressbestendig lijkt, maar intern een hoge fysiologische tol betaalt. Wanneer je emoties of spanning onderdrukt door krampachtig naar het positieve te kijken, laat je bloeddruk vaak een heel ander verhaal zien. "Deze mensen onderdrukken hun emoties, maar hun lichaam staat nog steeds in de overlevingsstand," legt Habibovic uit. Echte stressbestendigheid komt voort uit zelfkennis, niet uit ontkenning.

Zo vind je jouw persoonlijke balans

Omdat iedereen anders reageert op prikkels – of je nu neurodivers bent of niet – is er geen standaardoplossing voor stress. Het begint bij het identificeren van de bron. Ligt de stressor in je omgeving, zoals een te hoge werkdruk of een gebrek aan uitdaging op je werk? Of ligt het aan je eigen manier van reageren?

Wie effectief met zijn stressniveau wil sturen, moet durven kijken naar de feiten:

• Herken je eigen signalen: Word je prikkelbaar bij te veel prikkels, of juist lusteloos bij te weinig?
• Onderzoek de bron: Komt de spanning voort uit je werk (maatschappelijk geaccepteerd) of ligt de bron in je privésfeer (vaak onbesproken)?
• Durf de situatie te veranderen: Soms helpt stressmanagement niet meer en moet de omgeving zelf veranderen om je systeem weer tot rust te brengen.

Het kost tijd en inzet om te leren wat voor jou werkt, maar die flexibiliteit is de moeite waard. Een gezond leven betekent niet dat je nooit meer 'aan' staat, maar dat je weet wanneer je de knop weer om moet zetten.