Gezondheid

Moet jij ook altijd niezen zodra je in de felle zon stapt? Dit is waarom je zenuwen 'kortsluiting' maken

Je loopt een donkere parkeergarage of een schemerige bioscoop uit, stapt naar buiten in het felle zonlicht en ja hoor: hatsjoe! Je moet direct twee of drie keer achter elkaar stevig niezen. Veel mensen denken dat dit komt door dwarrelend zomerstof of een milde allergie voor de zon, maar niets is minder waar. Het is een fascinerend neurologisch fenomeen.

Yentl Feenstra-Atefeh
2 minuten
Psychologie
vrouw moet niezen in de zon

Dat je niest van fel licht, heet de fotische niesreflex. Dit ontstaat door een neurologische 'kortsluiting' in je hersenstam, waarbij het krachtige lichtsignaal van je oogzenuw per ongeluk overspringt naar je nieszenuw.

Het mysterie van de zonnies

Het is een verrassend veelvoorkomend grapje van Moeder Natuur. Ongeveer een op de vier mensen heeft last van deze reflex. Het heeft absoluut niets te maken met pollen, een naderende verkoudheid of stofjes in de lucht. De echte oorzaak ligt diep in je brein verborgen, precies op de plek waar de belangrijkste zenuwbanen van je gezicht samenkomen.

Kortsluiting in je hersenstam

Om dit fenomeen te begrijpen, moeten we inzoomen op de hersenstam. Hier lopen verschillende belangrijke hersenzenuwen rakelings langs elkaar heen. Twee daarvan spelen hierin de hoofdrol: de nervus opticus (je oogzenuw, die registreert hoeveel licht er binnenkomt) en de nervus trigeminus (de grote gezichtszenuw die onder andere kriebels in je neus registreert en de opdracht geeft om te niezen).

Normaal gesproken doen deze zenuwen netjes onafhankelijk hun eigen werk. Maar wanneer je plotseling van het donker in het felle, felle zonlicht stapt, krijgen je pupillen de opdracht om razendsnel samen te trekken om je ogen te beschermen. Het elektrische signaal dat op dat moment door je oogzenuw schiet, is zo ontzettend krachtig dat het deels 'lekt' naar de direct aangrenzende nieszenuw.

Je brein is even in de war

Door die neurologische lekkage raakt je brein een fractie van een seconde in de war. Het registreert het sterke lichtsignaal per ongeluk als een enorme, acute kriebel in je neusholte. Je hersenen geven direct het commando om de luchtwegen schoon te blazen, met een stevige nies als resultaat.

Heb je dit fenomeen regelmatig? Dan is de kans heel groot dat een van je ouders dit ook heeft. Het ACHOO-syndroom is namelijk genetisch bepaald en zeer erfelijk.

Kun je deze reflex stoppen?

Je kunt je DNA natuurlijk niet veranderen, maar als je het vervelend vindt (bijvoorbeeld als je vaak auto rijdt en uit een donkere tunnel de zon in rijdt), zijn er wel twee manieren om je zenuwstelsel te slim af te zijn.

De tactiekHoe het je zenuwen kalmeert
Draag een goede zonnebrilDe meest logische oplossing. Door de abrupte overgang van donker naar fel licht te filteren, hoeft je oogzenuw geen noodsignaal af te vuren. Hierdoor vindt er ook geen kortsluiting plaats met de nieszenuw.
Druk stevig op je filtrumVoel je de nies opkomen zodra je de zon in stapt? Druk dan direct met je wijsvinger stevig horizontaal op het stukje huid tussen je neus en je bovenlip (het filtrum). Hiermee overprikkel je de nervus trigeminus met een tast-signaal, waardoor het nies-commando tijdelijk wordt geblokkeerd.