Nieuw alarm over koppen bij voetbal: Zelfs na één amateurwedstrijd stijgen de schadewaarden

Ben jij in het weekend op het voetbalveld te vinden, of sta je trouw langs de lijn te kijken naar je partner of kinderen? Dan is er een grote kans dat er tijdens de wedstrijd herhaaldelijk een bal met het hoofd wordt verlengd of weggewerkt. Vrij onschuldig, dachten we altijd in het amateurvoetbal. Maar een splinternieuwe, grensverleggende studie van het Amsterdam UMC en de KNVB trekt die vlieger definitief in twijfel. Wat blijkt? Direct na een wedstrijd waarin gekopt is, zijn er in het bloed van amateurvoetballers specifieke stoffen meetbaar die wijzen op acute schade aan de hersencellen.

Dat profvoetballers door het vele koppen op latere leeftijd een grotere kans hebben op dementie, concludeerde de Gezondheidsraad al. "Maar de directe link tussen koppen en hersenschade was nog niet eerder zó helder gelegd, en over de miljoenen amateurs in het land wisten we eigenlijk nog maar heel weinig", legt neurowetenschapper Marsh Königs uit. In deze nieuwe studie werd het effect van de kopbal bij 'gewone' amateurs voor het eerst direct in het bloed zichtbaar.

Video-opnames en bloedprikken: de harde feiten

De onderzoekers pakten het grondig aan: ze volgden meer dan 300 amateurvoetballers tijdens elf officiële wedstrijden in het mannenvoetbal. Met camera's langs de lijn werd werkelijk elke kopbal geteld en geanalyseerd. Was het een klein tikje, of ging het om een loeiharde bal na een verre uittrap van de keeper? Zowel voor als direct na de wedstrijd moesten de spelers bloed afstaan.

In dat bloed zochten de artsen naar zogenaamde 'biomarkers'. Dit zijn specifieke eiwitten en stoffen die normaal gesproken alleen vrijkomen als hersencellen beschadigd raken. Het zijn exact dezelfde stoffen die artsen in het ziekenhuis gebruiken om ernstig hersenletsel of beginnende dementie vast te stellen.

De resultaten logen er niet om. Spelers die tijdens de wedstrijd de bal met hun hoofd hadden geraakt, hadden direct na het fluisignaal aanzienlijk meer van deze schadestoffen in hun bloed dan de spelers die de bal netjes aan de voet hielden. En hoe vaker er gekopt werd, of hoe harder de klap (zoals bij een bal die meer dan 20 meter door de lucht had gevlogen), hoe groter de stijging van de schadewaarden in het bloed.

Bekijk ook

Van blessurebank naar padelbaan: waarom deze sport zo verslavend is | Gezondnu

Stofwolken in je hoofd

Gelukkig is het menselijk lichaam veerkrachtig. Binnen 24 tot 48 uur na de wedstrijd daalden de waarden weer en was het bloed van de voetballers weer genormaliseerd. Maar hoewel die waarden snel herstellen, waarschuwen de neurologen dat we dit absoluut niet moeten onderschatten.

Hoofdonderzoeker en neuroloog Jort Vijverberg verwoordt het treffend: "Bij deze studie kijken we als het ware naar stofwolken van schade in het brein. Als het stof na een dag weer gaat liggen, betekent dat helaas niet dat er helemaal geen schade is aangericht." Juist omdat amateurvoetballers jarenlang elk weekend op het veld staan, kunnen al die opeenvolgende 'stofwolken' op de lange termijn mogelijk tóch optellen tot permanente hersenschade.

Wat betekent dit voor de toekomst van het voetbal?

De resultaten komen op een belangrijk moment. De KNVB heeft vanwege eerdere gezondheidswaarschuwingen de regels omtrent koppen al flink aangescherpt, met name bij de jeugd, waar het advies is om koppen sterk te beperken en spelers vooral een veiligere techniek aan te leren. Het Amsterdam UMC start bovendien snel met een vervolgonderzoek, waarbij ook specifiek naar de effecten in het vrouwenvoetbal wordt gekeken.

Sta je zelf op het veld of train je een team? Experts adviseren om nu al bewust met deze nieuwe inzichten om te gaan:

• Beperk de trainingsarbeid: Beperk het aantal kopballen tijdens de doordeweekse trainingen tot een minimum. Oefen de techniek eventueel met lichtere, zachtere ballen (zoals beachballen of speciale jeugdballen) om de impact op de hersenpan te verminderen.
• Focus op de hersteltijd: Omdat het bloed er 24 tot 48 uur over doet om te herstellen, is het onverstandig om daags na een wedstrijd met veel kopballen direct weer een zware trainingssessie te plannen. Gun het brein de rust.
• Neem signalen serieus: Heb je na een wedstrijd of training last van lichte hoofdpijn, duizeligheid of concentratieproblemen? Dit zijn directe signalen van overbelasting. Neem direct gas terug en raadpleeg bij twijfel of aanhoudende klachten altijd een huisarts of sportarts.

Voetbal is en blijft een fantastische en gezonde sport om in beweging te blijven, maar dit onderzoek laat zien dat we de veiligheid van ons brein hierbij wel op de eerste plaats moeten zetten!