Zorgkloof op de Wadden: op Schiermonnikoog móét je naar de wal als het minder gaat

Op Schiermonnikoog is ongeveer een derde van de inwoners 65 jaar of ouder, terwijl slechts 12 procent jonger is dan achttien. "We zien dat de vergrijzing hier boven het Nederlands gemiddelde ligt", zegt onderzoeker Jesse David Marinus van Planbureau Fryslân. "Dat betekent dat er relatief weinig jonge aanwas is die in de toekomst de zorg kan leveren."

De eerste lijn staat als een huis

Op het eerste gezicht lijkt de medische zorg op het eiland prima in orde. Met één huisartsenpraktijk en drie artsen voor minder dan duizend inwoners, is de bezetting ruim boven het landelijk gemiddelde. Ter vergelijking: een gemiddelde huisarts op het vasteland heeft vaak meer dan 2000 patiënten onder zijn hoede.

"Op de eerste lijn hebben ze de zorg eigenlijk heel mooi georganiseerd", vertelt Marinus. "Maar daar houdt het ook grotendeels op." Zodra er specialistische hulp nodig is, begint voor de eilanders de logistieke uitdaging.

Een hele dag onderweg voor een controle

Voor ziekenhuiszorg zijn de inwoners van Schiermonnikoog aangewezen op steden als Leeuwarden of Groningen. Dat klinkt dichtbij, maar de veerdienst en de reistijd maken elke medische afspraak tot een dagtaak. "Dat betekent vaak dat je een hele dag kwijt bent voor een controle of een kleine ingreep", aldus Marinus.

Het grootste knelpunt ontstaat echter wanneer ouderen intensievere zorg nodig hebben. Op het eiland is namelijk geen enkele voorziening waar mensen permanent kunnen verblijven met 24-uurszorg. "Als iemand continu zorg of toezicht nodig heeft, moet diegene uiteindelijk naar het vasteland verhuizen."

Bekijk ook

De grote 'kennisgap' rond de peri-menopauze: duizenden vrouwen lopen jarenlang rond met de verkeerde diagnose | Gezondnu

De emotionele impact van verhuizen

Naast de zorg is ook de woonsituatie een struikelblok. Veel ouderen op het eiland wonen in karakteristieke panden die barsten van de drempels en trappen. Volgens het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen ontbreekt het aan levensloopbestendige woningen waar zorg en wonen gecombineerd kunnen worden.

Voor de eilanders zelf is de gedachte aan een gedwongen vertrek pijnlijk. Een inwoner die al tientallen jaren op Schiermonnikoog woont, verwoordt het gevoel van velen:

"Je hebt hier je bestaan opgebouwd. Je hebt je kinderen en kleinkinderen hier wonen. Dan wil je hier ook blijven. Een oude boom ga je toch ook niet verplanten?"

De kracht van de eilandgemeenschap

Toch is het niet alleen kommer en kwel op het kleinste Waddeneiland. De sociale samenhang is er ongekend groot. Vrijwilligers en mantelzorgers trekken de kar en zorgen ervoor dat veel ouderen het langer volhouden dan op andere plekken in Nederland.

"De sociale cohesie op het eiland is heel sterk", bevestigt onderzoeker Marinus. "Er zijn veel vrijwilligers en mantelzorgers die zich inzetten om het mogelijk te maken dat mensen er goed oud kunnen worden." Maar ook zij voelen de druk; de groep die zorg kan geven wordt kleiner, terwijl de groep die zorg nodig heeft juist groeit.

Werken aan een toekomstbestendig eiland

De gemeente Schiermonnikoog erkent de problematiek en werkt hard aan oplossingen. Wethouder Ilja Zonneveld geeft aan dat er een bredere aanpak in de maak is. Zo is er onlangs een dagbesteding gestart en wordt er gekeken naar nieuwe woonvormen waarbij lichte zorg direct voorhanden is.

Bovendien wil de gemeente via de 'Schieracademie' eigen zorgpersoneel opleiden. "Het doel blijft dat inwoners, ook wanneer ze kwetsbaarder worden, zo lang mogelijk op Schiermonnikoog kunnen blijven wonen", aldus de wethouder. Want hoewel sommige eilanders accepteren dat "als het niet anders kan, het moet", blijft de wens hetzelfde: waardig oud worden in de eigen, vertrouwde omgeving tussen de duinen en de zee.