Waarom je er écht niks aan kunt doen als je geen ochtendmens bent

Sterker nog: steeds meer onderzoek laat zien dat het tijdstip waarop jij je fit voelt voor een belangrijk deel biologisch is bepaald. Je lichaam heeft een eigen interne klok die bepaalt wanneer je slaperig wordt, wanneer je lichaamstemperatuur stijgt en wanneer je hersenen het scherpst zijn. Wetenschappers noemen dat je chronotype.

Wetenschappelijk onderzoek

Een groot genetisch onderzoek, gebaseerd op gegevens van bijna 700.000 deelnemers, laat zien dat honderden genetische varianten samenhangen met iemands chronotype. Mensen met de sterkste genetische aanleg voor een vroeg dagritme, gingen gemiddeld ongeveer 25 minuten eerder slapen dan mensen met de minste genetische aanleg. Dat lijkt misschien een klein verschil, maar het laat zien dat onze biologische klok niet alleen door gewoontes wordt bepaald.

Waarom je biologische klok bepaalt of je een ochtendmens bent

Iedereen heeft een interne klok die ongeveer 24 uur duurt. Die regelt veel meer dan alleen slaap. Ook je hormoonhuishouding, lichaamstemperatuur, alertheid en stofwisseling volgen dit ritme. Daardoor bestaan er grote verschillen tussen mensen. De één wordt vanzelf om zes uur wakker, terwijl de ander pas later op de avond echt op gang komt. De meeste mensen zitten ergens tussen die twee uitersten in.

Bekijk ook

Waarom een ochtendwandeling meer doet dan je denkt | Gezondnu

Genen spelen een belangrijke rol, maar niet de enige

Dat je een ochtend- of avondmens bent, hangt deels samen met je DNA. De onderzoekers identificeerden 351 genetische varianten die samenhangen met onze biologische klok.

Toch ligt je chronotype niet volledig vast. Ook leeftijd, blootstelling aan daglicht en je dagelijkse ritme beïnvloeden wanneer je slaperig of juist alert bent. Zo zijn pubers en jongvolwassenen van nature vaker avondmensen, terwijl veel mensen naarmate ze ouder worden vanzelf eerder wakker worden.

Waarom vroeg opstaan voor avondmensen zo zwaar voelt

Voor een uitgesproken avondmens kan een wekker om zes uur voelen alsof hij midden in de nacht afgaat. Op dat moment maakt het lichaam soms nog melatonine aan en is de lichaamstemperatuur nog relatief laag. Daardoor voelen veel avondmensen zich in de vroege ochtend minder alert.

Wanneer werk- of schooltijden structureel botsen met de biologische klok, kan dat leiden tot een chronisch slaaptekort. Onderzoekers noemen dit ook wel sociale jetlag: je maatschappelijke ritme loopt niet gelijk met het ritme van je lichaam.

Kun je een ochtendmens worden?

Je chronotype verandert meestal niet volledig. Wel kun je je biologische klok enigszins verschuiven. Een vast slaapritme, veel daglicht in de ochtend en minder fel licht in de avond kunnen daarbij helpen. Dat betekent alleen niet dat iedere avondmens uiteindelijk een enthousiaste vroege vogel wordt. Je biologische aanleg blijft een belangrijke rol spelen.

Stop met jezelf vergelijken

Vroeg opstaan wordt vaak gezien als een teken van discipline of succes. Daar is wetenschappelijk weinig bewijs voor. Productiviteit hangt veel sterker samen met het moment waarop jouw hersenen optimaal functioneren dan met het tijdstip waarop de wekker afgaat. Dus ben jij geen ochtendmens? Dan is de kans groot dat je biologische klok simpelweg anders is afgesteld. En daar kun je verrassend weinig aan doen.