Slapende kankercellen en corona: dit is wat onderzoekers nu weten

Je hebt je behandeling afgerond, de arts zegt dat er niets meer te zien is op de scan, en langzaam durf je te geloven dat de kanker voorgoed weg is. Maar soms, jaren later, duikt de ziekte toch weer op. Niet door nieuwe kankercellen, maar doordat oude, ‘slapende’ cellen ineens actief worden. Hoe dat precies gebeurt, is een mysterie dat wetenschappers al lang bezighoudt.

Nieuw onderzoek

Nu lijkt een internationaal onderzoeksteam een belangrijke aanwijzing te hebben gevonden: luchtweginfecties, zoals corona of griep, zouden slapende kankercellen kunnen ‘wakker maken’.

Wat zijn slapende kankercellen eigenlijk?

Slapende kankercellen zijn als onzichtbare stoorzenders in je lichaam. Ze hebben zich losgemaakt van een tumor en zich ergens anders, bijvoorbeeld in de longen, lever of het beenmerg, genesteld. Daar doen ze… niets. Ze delen niet, groeien niet, en blijven vaak jarenlang onzichtbaar voor scans of bloedtesten. Omdat ze in rust zijn, werken behandelingen zoals chemotherapie, die juist op delende cellen aangrijpen, niet tegen deze cellen.

Meestal blijven ze rustig zitten. Maar soms worden ze actief, beginnen ze te delen en vormen ze uitzaaiingen. Dat kan zelfs tientallen jaren na de oorspronkelijke behandeling gebeuren.

Een mogelijke ‘wekker’: corona en griep

In het nieuwe onderzoek, gepubliceerd in Nature, richtten wetenschappers zich op slapende kankercellen in de longen. Ze gebruikten muizen met borstkankercellen die daar soms wel een jaar in slaaptoestand bleven. Toen deze muizen werden besmet met het griep- of coronavirus, gebeurde er iets opvallends: het aantal kankercellen in de longen nam in korte tijd honderd tot duizend keer toe.

De onderzoekers ontdekten dat een ontstekingsstofje daarbij een rol speelde. Het lijkt erop dat zo’n infectie de omgeving van de kankercel verandert, waardoor de ‘slaapstand’ wordt uitgeschakeld. Muizen die een medicijn kregen dat de aanmaak van stofje remt, behielden wel hun slapende cellen.

Bekijk ook

Zó verandert je lichaam als je stopt met koffie (al na een paar dagen voel je verschil) | Gezondnu

En bij mensen?

Onderzoek bij mensen is lastiger, want niemand weet precies wie nog slapende kankercellen in het lichaam heeft. Daarom gebruikten de onderzoekers gegevens uit grote gezondheidsdatabanken in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Ze bekeken ex-kankerpatiënten die in het eerste jaar van de coronapandemie besmet raakten, en vergeleken hen met patiënten die geen corona kregen.

Het resultaat: in de Britse databank hadden mensen die corona hadden gehad twee keer zo veel kans om binnen twee jaar aan kanker te overlijden. In de Amerikaanse gegevens was het risico op nieuwe uitzaaiingen in de longen 40 procent hoger bij voormalige borstkankerpatiënten die corona opliepen.

Moet je je zorgen maken?

Niet meteen, laten de onderzoekers weten. De gegevens komen vooral uit het eerste pandemiejaar, toen het virus veel ernstiger verliep dan nu. Bovendien is het nog niet zeker dat wat bij muizen werd gezien, op precies dezelfde manier werkt bij mensen.

Artsen en wetenschappers zeggen dat er nog veel vragen openstaan. Werden de slapende cellen echt door de infectie gewekt, of waren ze al actief vóór de besmetting? En hoe zit het bij mildere infecties zoals we die tegenwoordig vaker zien?

Waarom dit onderzoek toch belangrijk is

Hoewel er nog geen directe gevolgen zijn voor de behandeling, kan deze ontdekking op termijn wel van grote waarde zijn. Als luchtweginfecties inderdaad een rol spelen bij het activeren van slapende kankercellen, dan kan dat leiden tot nieuwe manieren en ideeën om het te voorkomen. Denk aan gerichte vaccinaties of medicijnen die ontstekingsprocessen afremmen.

Voor nu is de belangrijkste boodschap: het onderzoek geeft nieuwe inzichten in één van de grootste mysteries van de terugkeer van kanker. En elk nieuw puzzelstukje brengt ons dichter bij behandelingen die een terugkeer van die rotziekte kunnen voorkomen.