Slecht slapen op vakantie? Waarom de helft van je hersenen in een nieuw bed stiekem 'op de uitkijk' staat

Ben je niet gemaakt om te reizen? Heb je last van vakantiestress? Nee hoor. De wetenschap heeft een fascinerende verklaring voor dit fenomeen: je slaapt die eerste nacht letterlijk met één oog open. Je hersenen weigeren namelijk om zich volledig over te geven aan de slaap in een onbekende omgeving.

Het 'first-night effect': overleven in een vreemd bed

In de slaapwetenschap staat dit fenomeen al decennia bekend als het first-night effect (FNE). Wetenschappers die slaaponderzoek doen, weten dat ze de resultaten van de allereerste nacht van een proefpersoon in het slaaplab direct in de prullenbak kunnen gooien; die nacht slaapt vrijwel iedereen dramatisch slecht.

Maar waarom doet ons lichaam dit? Een baanbrekend onderzoek van Brown University, gepubliceerd in het gerenommeerde tijdschrift Current Biology, bracht de werking van ons brein tijdens zo'n eerste nacht in kaart. Met behulp van geavanceerde hersenscans ontdekten de onderzoekers iets bijzonders: wanneer we in een nieuwe, onbekende omgeving slapen, blijft één hersenhelft opvallend actiever tijdens de diepe slaapfase (de zogenaamde slow-wave sleep).

Bekijk ook

Ga je binnenkort op verre reis? Waarom je thuis al moet beginnen met deze jetlag-truc | Gezondnu

Je interne nachtwacht (net als een dolfijn)

Specifiek is het de linkerhersenhelft die tijdens die eerste nacht weigert diep in slaap te vallen. Dit deel van je brein blijft in een milde 'waakstand' staan. Het fungeert als een soort biologische nachtwacht.

Tijdens het onderzoek speelden de wetenschappers onverwachte geluidjes af in de oren van de slapende proefpersonen. Wat bleek? Wanneer het geluid werd afgespeeld in het rechteroor (dat direct in verbinding staat met de actievere linkerhersenhelft), werden de slapers razendsnel wakker en waren ze direct alert. Kwam het geluid via het linkeroor binnen, dan sliepen ze er veel makkelijker doorheen.

Dit slimme overlevingsmechanisme is direct af te leiden uit de natuur. Walvissen, dolfijnen en veel vogelsoorten slapen namelijk unihemisferisch: zij schakelen bewust één hersenhelft uit om te rusten, terwijl de andere helft klaarwakker blijft om gevaar (zoals haaien of roofvogels) te spotten en te zorgen dat ze niet verdrinken. Onze 'hotelkamer-nachtwacht' is een milde, menselijke variant van exact ditzelfde oerinstinct. Je brein weet simpelweg nog niet of je hotelkamer wel 100% veilig is, en houdt daarom de wacht.

Wees lief voor je wakkere brein

De volgende keer dat je naar het plafond van je hotelkamer ligt te staren, probeer dan niet gefrustreerd te raken. Je brein probeert je simpelweg te beschermen tegen eventueel gevaar in de wildernis. Neem een slokje water, doe je oordopjes in, en vertrouw erop dat je interne nachtwacht morgenavond gelukkig weer heerlijk met verlof mag!