UMCG start medische revolutie: 'Dat zorg niet is afgestemd op de vrouw, is niet meer uit te leggen'

Zit je als vrouw met aanhoudende, vage klachten bij de huisarts, dan sta je nog te vaak buiten met het advies om "het even rustig aan te doen" of "minder stress te ervaren". Het is een frustrerende en veelvoorkomende ervaring voor talloze vrouwen in Nederland. Maar dit ligt vaak niet aan een ongeïnteresseerde arts. Er schuilt een veel groter, structureel probleem achter. Onze gehele medische wereld – van het klaslokaal op de universiteit tot het laboratorium – is historisch gezien ingericht op het mannenlichaam. Met als gevolg dat het vrouwenlijf in de zorg nog altijd de grote onbekende is. Maar in Groningen wordt deze week geprobeerd die ongelijkheid actief aan te pakken.

De roep om verandering is luider dan ooit. Psychiater en hoogleraar Iris Sommer van het UMCG (Groningen) is duidelijk tijdens de aftrap van de themaweek: "Nog altijd worden klachten van vrouwen vaker weggezet als 'psychisch' of minder serieus genomen dan die van mannen. Het is eigenlijk te gek voor woorden dat wij genoegen moeten nemen met mindere zorg."

Hoe is die diepe kloof precies ontstaan? En belangrijker: wat moet er veranderen om in de toekomst wél levens te redden?

Zulke hardnekkige misvattingen hebben diepe historische wortels. Wist je dat ons woord 'hysterisch' afstamt van 'hystera', het Griekse woord voor baarmoeder? Oude Griekse artsen geloofden dat de baarmoeder een los, rondzwervend orgaan was dat het gedrag van vrouwen negatief beïnvloedde. Hoewel die gekke ideeën allang in de prullenbak zijn gegooid, is de nasleep ervan taai. Vrouwen brengen volgens hoogleraar Marieke Schuurmans nog altijd meer levensjaren door in een slechtere gezondheid dan mannen, doordat aandoeningen zich bij hen vaak anders uiten en daar historisch gezien onvoldoende aandacht voor is geweest.

Bekijk ook

Moe, prikkelbaar of concentratieproblemen? Dit is waarom duizenden vrouwen (én hun artsen) de peri-menopauze missen | Gezondnu

Waarom het probleem al begint bij laboratoriummuizen

De scheefgroei ontstaat niet pas op het moment dat jij plaatsneemt op de onderzoeksbank, de basis wordt letterlijk in het laboratorium gelegd. Bij dierstudies wordt in ongeveer tachtig procent van de gevallen gebruikgemaakt van mannelijke proefdieren. Waarom? Onderzoekers vinden de hormonale schommelingen van vrouwelijke muizen 'lastig' of duur om te meten.

"Dat maakt wetenschappelijk onderzoek makkelijker en goedkoper, maar het gevolg is dat medicijnen in de praktijk vaak minder goed zijn afgestemd op de biologie van vrouwen", stelt hoogleraar Iris Sommer. Het is anno 2026 toch niet meer uit te leggen dat we dit laten voortbestaan en niet onderkennen wat de effecten daarvan zijn?

Het label 'atypisch' in de collegebanken

Deze mannelijke basislijn zet zich vervolgens rechtstreeks voort in de collegebanken. Volgens Sommer kregen verschillen tussen mannen en vrouwen tijdens haar opleiding weinig aandacht. Komen vrouwen vervolgens in het ziekenhuis met genderspecifieke symptomen? Dan krijgen ze in de studieboeken al snel het label 'atypisch'. Maar hun klachten zijn niet raar, ze passen simpelweg niet in een mal die voor mannen is ontworpen.

Dit gebrek aan specifieke kennis in de opleiding leidt in de praktijk soms tot levensbedreigende situaties. Neem bijvoorbeeld een herseninfarct of een beroerte. Hoogleraar Neurologie Marieke Wermer waarschuwt dat de symptomen bij vrouwen (zoals acute duizeligheid of plotselinge hoofdpijn) totaal anders kunnen zijn dan het 'standaardplaatje' dat we van mannen kennen. Hierdoor kan de juiste diagnose later worden gesteld, terwijl bij een beroerte elke minuut telt. (Lees hierover meer via deze link)

De data-revolutie die de zorg voorgoed moet veranderen

Gelukkig blijft het deze week in Groningen niet bij praten alleen. Om de opleidingen en de spreekkamer aan te passen aan de realiteit, bouwt het UMCG momenteel aan een gigantische data-infrastructuur: FemHealthData. Door gegevens uit inmiddels 140.000 geanonimiseerde patiëntendossiers te analyseren, hopen onderzoekers zorg, diagnostiek en behandeling beter te kunnen afstemmen op vrouwen. Het doel is dat het vak 'vrouwengezondheid' een verplicht en stevig onderdeel wordt in de opleiding van elke nieuwe arts. Zodat jouw klachten, hoe 'vrouwelijk' ook, straks gewoon weer de standaard zijn.