Het ‘mannen-DNA’ dat met de jaren verdwijnt: wat betekent dit écht voor je gezondheid?

Decennialang werd gedacht dat dit geen kwaad kon, maar een golf van nieuw onderzoek, zoals samengevat in een recent overzichtsartikel in het wetenschappelijke tijdschrift Science, laat zien dat dit verlies nauw samenhangt met de gezondheid op latere leeftijd.

Dit proces, 'mozaïek-verlies' genoemd, versnelt met de jaren. Studies tonen aan dat op 60-jarige leeftijd zo'n 40% van de mannen er in enige mate mee te maken heeft, een percentage dat oploopt tot bijna 60% bij mannen van 90. Je lichaam wordt een mozaïek van cellen mét en zonder dit 'mannen-DNA', en die verandering blijkt allesbehalve onbelangrijk.

De sterke link met hartziekten, kanker en Alzheimer

Wetenschappers zien in grote bevolkingsonderzoeken een opvallend patroon. Mannen met een hoger percentage cellen zonder Y-chromosoom hebben vaker te maken met serieuze ouderdomsaandoeningen. Zo legde een grote Duitse studie (DZHK) een verband met hartfalen, en linkten onderzoekers in tijdschriften als Nature het aan een verhoogd risico op verschillende kankersoorten en een slechtere prognose. Ook is er een associatie gevonden met neurodegeneratieve ziekten, zoals de ziekte van Alzheimer.

Belangrijke nuance: een verband is nog geen oorzaak

Dit is een cruciaal punt waar de wetenschap heel voorzichtig is. Dat twee dingen tegelijk gebeuren, betekent niet automatisch dat het een het ander veroorzaakt.

Toch werd in een invloedrijke muisstudie, eveneens gepubliceerd in Science, een directer bewijs gevonden. Toen onderzoekers muizen bloedcellen gaven zónder Y-chromosoom, ontwikkelden deze dieren sneller hartproblemen. Dit was een sterke aanwijzing dat het verlies zelf een actieve rol kan spelen, en niet slechts een passief gevolg is van veroudering.

Bekijk ook

5 jaar langer wachten op darmkankerscreening: expert noemt Nederlands beleid ‘in alle opzichten te laat’ | Gezondnu

Waarom dat kleine chromosoom toch zo belangrijk is

De reden dat dit verlies mogelijk wél een directe rol speelt, is omdat het Y-chromosoom meer doet dan je geslacht bepalen. Dankzij de volledige sequencing van het Y-chromosoom, een project dat pas in 2023 werd voltooid, weten we dat het genen bevat die fungeren als 'opzichters' in je hele lichaam. Ze helpen de activiteit van duizenden andere genen te reguleren en spelen een rol bij het onderdrukken van tumoren.

Wanneer zo'n 'opzichter' in een cel wegvalt, kan de interne communicatie en aansturing van die cel verstoord raken. Processen die tot ziektes leiden, krijgen daardoor mogelijk meer vrij spel.

De praktische conclusie voor jouw gezondheid

Je kunt dit natuurlijke verouderingsproces niet stoppen. Maar het onderzoek geeft wel een extra, krachtige onderbouwing voor iets wat we al wisten: een gezonde leefstijl is fundamenteel. Oudere studies toonden al aan dat roken het verlies van het Y-chromosoom kan versnellen.

Zie het als volgt: je kunt de blauwdruk van je huis niet veranderen, maar je kunt wel zorgen voor ijzersterk onderhoud om problemen te voorkomen. Goed voor je lichaam zorgen is dat onderhoud. Maak je je zorgen over je gezondheid of risicofactoren, dan blijft het advies onveranderd: bespreek dit met je huisarts. Hij of zij kan de puzzelstukjes van jouw specifieke situatie het beste leggen.