Waarom krijgt de één problemen met verstandskiezen en de ander helemaal niet?

Verstandskiezen komen meestal door in de late tienerjaren of vroege volwassenheid. Ze zijn de achterste kiezen van je gebit en kunnen een nuttige extra maalplek zijn. Alleen hebben ze bij de moderne mens niet altijd meer een vanzelfsprekende plek.

Daarvoor moeten we een stukje terug in de menselijke evolutie. Onze voorouders hadden gemiddeld grotere kaken en een ander eetpatroon dan wij nu hebben. In de loop van de evolutie veranderden onder meer onze kaakvorm en het soort voedsel dat we eten. De verstandskiezen verdwenen daarmee niet bij iedereen uit het bouwplan van het gebit. Het resultaat: bij sommige mensen is er achter in de mond voldoende ruimte voor een extra kies, bij anderen niet.

Waarom heeft de één wel last en de ander niet?

Of een verstandskies zonder problemen doorkomt, hangt onder meer af van de beschikbare ruimte en de positie waarin de kies groeit. Heb je genoeg plek, dan kan de kies gewoon recht omhoog komen en aansluiten op de rest van je gebit. Je kunt er dan weinig van merken.

Maar soms staat een verstandskies scheef, ligt hij gedeeltelijk horizontaal of zit hij klem tegen de kies ervoor. Zo'n kies noemen we geïmpacteerd. Ook kan hij maar gedeeltelijk doorbreken. Rond het stukje kies dat door het tandvlees heen komt, kunnen voedselresten en bacteriën zich gemakkelijker ophopen. Dat kan leiden tot een ontsteking van het tandvlees rond de verstandskies. En dan voel je hem ineens wél zitten.

Niet iedereen heeft vier verstandskiezen

Misschien nog opvallender: niet iedereen heeft überhaupt vier verstandskiezen. Bij ongeveer een kwart van de mensen ontbreekt de aanleg voor minstens één verstandskies. Dat blijkt uit een recente overzichtsstudie waarin gegevens van ruim 87.000 mensen werden samengebracht.

Of je een verstandskies ontwikkelt, heeft onder andere een genetische component. Ook de grootte en vorm van je kaak en de positie van de kies spelen een rol bij de vraag of hij uiteindelijk netjes kan doorbreken. Je kunt dus vier verstandskiezen hebben die probleemloos doorkomen, één of meer verstandskiezen hebben die in je kaak blijven zitten of helemaal geen verstandskiezen ontwikkelen.

Moeten verstandskiezen er altijd uit?

Nee. Dat is misschien wel de grootste misvatting rondom verstandskiezen. Een verstandskies die geen klachten of afwijkingen veroorzaakt, hoeft niet automatisch verwijderd te worden. Bij gezonde, geïmpacteerde verstandskiezen raadt NICE preventieve verwijdering zelfs af, omdat er geen betrouwbaar bewijs is dat zo'n ingreep voordeel oplevert en een operatie wel risico's met zich meebrengt.

Verwijderen kan wél aan de orde zijn wanneer een verstandskies problemen veroorzaakt. Denk aan ernstige of terugkerende ontstekingen, onbehandelbare gaatjes, schade aan de kies ernaast, een cyste of andere afwijkingen.

Ook een verstandskies die gedeeltelijk is doorgebroken, hoeft dus niet automatisch getrokken te worden. De tandarts of kaakchirurg kijkt naar de hele situatie en weegt de mogelijke voordelen van verwijderen af tegen de risico's van de ingreep.

Kun je er op latere leeftijd nog last van krijgen?

Dat kan. Het feit dat je jarenlang probleemloos met je verstandskiezen hebt rondgelopen, betekent niet dat ze nooit meer klachten kunnen geven. Een verstandskies kan bijvoorbeeld later alsnog ontstoken raken of problemen veroorzaken voor de kies ernaast. Maar dat betekent niet dat iedereen op latere leeftijd preventief zijn verstandskiezen moet laten verwijderen.

Bekijk ook

7 fouten die bijna iedereen maakt tijdens het tandenpoetsen (en hoe je ze voorkomt) | Gezondnu

Ook een verstandskies die diep in de kaak zit, hoeft niet automatisch een tikkende tijdbom te zijn. Bij klachtenvrije verstandskiezen is controle tijdens de gewone tandartscontroles vaak voldoende. Of en wanneer aanvullend onderzoek, zoals een röntgenfoto, nodig is, hangt af van de individuele situatie.

Een kies uit een ander tijdperk

Verstandskiezen zijn daarmee een mooi voorbeeld van hoe verschillend ons lichaam kan uitpakken. De één krijgt vier extra kiezen die keurig hun plek vinden, de ander heeft er helemaal geen en weer iemand anders krijgt op zijn achttiende ineens een pijnlijke herinnering aan het bestaan ervan.

Dus: heb je verstandskiezen? Dan betekent dat niet automatisch dat ze eruit moeten. Zolang ze gezond zijn en geen problemen veroorzaken, kunnen ze gewoon blijven zitten. En heb je ze niet? Dan mis je ook niets. Je gebit kan prima zonder deze laatste vier kiezen.