Waarom je biologische klok zo’n last heeft van de zomertijd (en het niet alleen aan dat uurtje ligt)

Wanneer de klok een uur vooruit gaat, worden miljoenen Nederlanders wakker met dezelfde gedachte: jeetje, wat ben ik moe. Maak kennis met de zomertijd. Want ja, dat ene uurtje maakt écht verschil. Zodra je volwassen bent, varieert je bedtijd immers vaak; de ene dag lig je om tien uur in bed, terwijl je op zaterdag misschien pas na middernacht je nest opzoekt. Toch is de kunstmatige overgang naar de zomertijd van een heel andere orde.

De miljoenen klokken in je lijf

Je lichaam werkt niet met één simpele wekker, maar met miljoenen inwendige klokken. Ze vertellen je wanneer het tijd is om te eten, te slapen, te concentreren of zelfs wanneer je naar het toilet moet. Al die klokken worden aangestuurd door één 'opperklok' in de hypothalamus, een klein maar essentieel deel van je hersenen.

Deze centrale stuurkamer houdt toezicht op je 24-uurs slaap-waakritme en wordt continu bijgesteld door prikkels van buitenaf. Daglicht is hierbij de allerbelangrijkste factor.

Het verwarrende spel van licht en hormonen

Het werkt als volgt: je netvlies vangt daglicht op en stuurt een signaal naar de pijnappelklier. Zodra het donker wordt, krijgt deze klier het sein om melatonine te produceren: het hormoon dat ons slaperig maakt.

Hier ontstaat het probleem met de zomertijd:

• Avondlicht houdt je wakker: Doordat het 's avonds langer licht blijft, stelt je lichaam de aanmaak van melatonine uit. Je krijgt minder snel het signaal 'slaap', ook al moet je de volgende ochtend vroeger op.
• Ochtendduisternis remt je opstart: Licht stimuleert de aanmaak van cortisol en adrenaline, de hormonen die je alert maken. Omdat het in de ochtend na het verzetten van de klok langer donker blijft, komt je systeem simpelweg trager op gang.

Bekijk ook

Valgevoel net voordat je in slaap valt? Dit is waarom je hersenen je soms wakker schudden | Gezondnu

Acht dagen lang ontregeld

Je zou denken dat je na één goede nacht wel weer bijgetrokken bent, maar de realiteit is weerbarstiger. Hoewel je hoofdklok in je hersenen na ongeveer een dag wel weer gelijkloopt met de buitenwereld, zijn de 'lokale' klokken in je spieren, lever en darmen eigenwijzer.

Onderzoek wijst uit dat deze organen er wel acht tot negen dagen over kunnen doen om zich volledig aan te passen. In die tussentijd kun je last krijgen van:

• Slaapproblemen en moeite met inslapen.
• Emotionele labiliteit (sneller geprikkeld).
• Een algemeen gevoel van oververmoeidheid.

Wie heeft de meeste last?

Niet iedereen ervaart de overgang hetzelfde. Vooral avondmensen, tieners en ouderen hebben moeite met de switch. Hun biologische ritme is van nature al minder flexibel, waardoor de 'hormoonverwarring' langer aanhoudt.