De 'lege stoel' aan het kerstdiner: hoe je de dagen doorkomt zonder jezelf te verliezen

Je bent niet de enige als je december het liefst wil overslaan. Rouwdeskundigen noemen de feestdagen vaak 'vergrootglazen': alles wat er is (liefde), wordt uitvergroot, maar alles wat er niet is (gemis), ook. Hoe navigeer je door deze dagen zonder jezelf voorbij te lopen?

De wetenschap van het 'Pendelen'

Veel mensen denken dat rouwen betekent dat je de hele dag verdrietig moet zijn, óf dat je je juist groot moet houden ('voor de kinderen' of 'voor de sfeer'). Volgens de moderne rouwpsychologie is geen van beide waar.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Wetenschappers Stroebe en Schut van de Universiteit Utrecht ontwikkelden het Duale Procesmodel. Hun inzicht? Gezond rouwen is pendelen. Het is normaal om het ene moment intens verdrietig te zijn (de verlieskant) en het volgende moment te lachen om een flauwe grap of te genieten van het eten (de herstelkant).
Tijdens de feestdagen voelen mensen zich vaak schuldig als ze even genieten ("Mag ik wel lachen?"), of juist schuldig als ze huilen tijdens het diner. De wetenschap zegt: sta jezelf toe om te slingeren. Beide kanten mogen er zijn, zelfs binnen één avond.

Waarom triggers nu zo hard binnenkomen

Dat je het juist nu zwaar hebt, is biologisch goed te verklaren. Kerst zit vol zintuiglijke prikkels: specifieke geuren (dennenaalden, eten), muziek en beelden. Ons geheugen is associatief. Deze prikkels zijn direct verbonden met herinneringen aan vroeger, toen die persoon er nog wél was. Je brein wordt constant geconfronteerd met het contrast tussen 'toen' en 'nu'. Dat kost bakken met energie.

Wat werkt wel? 4 psychologische handvatten

Hoe kom je de dagen door? 'Gewoon maar zien' kan juist averechts werken, zeggen experts. Een plan geeft houvast.

1. Het 'Plan B' Scenario
De grootste stressfactor is vaak de verplichting. Spreek met jezelf (en je omgeving) een ontsnappingsroute af. Ga je naar een familiediner? Rijd met eigen vervoer, zodat je weg kunt als het te veel wordt. Of spreek af: "Ik kom voor het voorgerecht, en daarna kijk ik even hoe het gaat." De wetenschap dat je mag gaan, geeft vaak al genoeg lucht om te kunnen blijven.

2. Benoem de olifant in de kamer
Iedereen ziet de lege stoel, maar vaak durft niemand iets te zeggen uit angst om de sfeer te verpesten. Hierdoor ontstaat een krampachtige sfeer. Het helpt enorm om het gemis aan het begin van de avond even kort te benoemen. Steek een kaarsje aan, breng een toost uit op degene die er niet is, of zet een foto neer. Door het verdriet even 'aan te raken', haal je de spanning uit de lucht en mag er daarna ook weer gelachen worden.

3. Traditie of transformatie?
Deed vader altijd het vlees snijden? Of maakte moeder altijd het toetje? Die oude tradities voortzetten kan troostend zijn, maar ook pijnlijk confronterend. Vraag jezelf af: wil ik dit jaar hetzelfde doen, of doen we het compleet anders? Misschien ga je dit jaar wel gourmetten, of bestel je pizza. Er zijn geen regels. Tradities verbreken is geen verraad aan de overledene, het is zelfzorg.

4. Doseer je energie
Rouw is fysiek uitputtend. Je lichaam staat constant in een lichte overlevingsstand (stress). Plan je dagen dus niet vol. Heb je Eerste Kerstdag een diner? Houd Tweede Kerstdag dan vrij om in je pyjama op de bank te liggen, dat is natuurlijk ook helemaal goed.

Tot slot: Het is maar een datum hè
Weet dat de aanloop naar de feestdagen vaak erger is dan de dagen zelf. En onthoud: kerst duurt maar twee dagen. Het is oké als dit jaar 'overleven' je enige doel is. Voor je het weet is het januari.