De prijs van comfort: maakt ons luxe leven ons ziek en week?

Een wekelijks me-time moment in de infraroodcabine, een elektrische fiets die je zonder zweetdruppel tegen de wind in helpt, een flitsbezorger die binnen tien minuten die ene biologische avocado brengt: we genieten in Nederland van een ongekende luxe. We noemen het zelfzorg en vooruitgang, maar terwijl we ons omringen met een weerstandloze wellness-bubbel, trekt opiniepeiler Peter Kanne aan de bel.

In zijn nieuwe boek Lang zullen we lekker leven stelt hij een scherpe diagnose: volgens hem zijn we comfortabeler, maar mogelijk ook minder weerbaar geworden. Wat doet deze 'ik-gerichte' luxe met onze mentale en fysieke weerbaarheid? Het antwoord is volgens Kanne ongemakkelijk: hij ziet het als een potentiële bedreiging voor onze gezondheid en veerkracht.

De biologie van weerstand: waarom je cellen stress nodig hebben

Onze genen zijn nog steeds grotendeels die van de jager-verzamelaar. Ons lichaam is evolutionair ontworpen om om te gaan met schaarste, kou en fysieke inspanning. In de biologie noemen we het principe dat ons hierbij helpt hormese. Dit houdt in dat een gezonde dosis stress (prikkels) het lichaam kan stimuleren om zichzelf te repareren en te versterken.

Wanneer we elke vorm van ongemak proberen te vermijden, kan het tegenovergestelde gebeuren: ons lichaam wordt minder vaak geprikkeld om zich aan te passen. Onderzoek laat zien dat bijvoorbeeld beweging, kou of hitte bepaalde processen in mitochondriën (de energiefabriekjes in onze cellen) kunnen activeren. Als we steeds minder bewegen of fysieke prikkels ervaren, kan dat op termijn gevolgen hebben voor onze metabole gezondheid. De e-bike wordt in het boek dan ook als symbool genoemd van dat groeiende gemak: we kopen comfort, maar bewegen mogelijk minder intensief dan vroeger.

De 'Ik-verslaving' en de dopamine-valkuil

Kanne waarschuwt voor een "individualistisch tijdperk" waarin we steeds meer gericht zijn op onze eigen behoeften: onze spulletjes, onze kleine hobby's, onze hippe sportklasjes. Psychologisch gezien kan dat samenhangen met wat onderzoekers hedonistische adaptatie noemen. We raken snel gewend aan comfort. Die luxe matcha-latte geeft de eerste keer een dopamine-piek, maar na verloop van tijd wordt het de nieuwe standaard.

Het resultaat kan volgens sommige psychologen een gevoel van onvrede zijn en een zoektocht naar steeds nieuwe prikkels. Omdat we ons sterk op onszelf richten, missen we soms de voldoening die kan ontstaan uit het bijdragen aan een groter geheel. Kanne gebruikt het voorbeeld van reservist Puck, die naast haar hippe sportklasjes ook in de modder van de kazerne staat. Voor hem laat dat zien dat discipline en dienstbaarheid ook bronnen kunnen zijn van mentale kracht en sociale verbondenheid.

De gevaren van de 'safe space'

Niet alleen ons lichaam, ook onze geest kan minder gewend raken aan tegenslag. Kanne ziet dat we sneller afhaken als iets moeilijk wordt en dat we onze omgeving steeds meer proberen in te richten zonder frictie of weerstand. Volgens hem kan dat op termijn invloed hebben op ons incasseringsvermogen. Tegelijk wijzen onderzoekers erop dat stijgende burn-outcijfers meestal samenhangen met factoren als hoge werkdruk, onzekerheid en langdurige stress. De discussie over weerbaarheid raakt dus aan een breder maatschappelijk debat.

Terug naar de basis: zo bouw je weer weerstand op

Hoe keren we het tij? Volgens Kanne begint het bij het bewust opzoeken van de grens van onze comfortzone. We moeten onze mentaliteit een 'oppepper' geven, zoals hij het noemt.

Zoek de fysieke prikkel (hormese)

Stap vaker uit die geconditioneerde omgeving. Pak de gewone fiets bij tegenwind, zet de douche de laatste minuut op koud of probeer eens een vorm van 'tijdelijke schaarste'. Zulke prikkels kunnen het lichaam stimuleren om zich aan te passen.

Ruil 'ik' in voor 'wij'

Eenzaamheid en extreem individualisme worden in onderzoek regelmatig gelinkt aan meer stress. Zingeving buiten je eigen behoeften kan juist beschermend werken. Of dat nu vrijwilligerswerk is, een rol als reservist of simpelweg meer oog hebben voor je omgeving; verbinding met anderen hangt vaak samen met betere mentale gezondheid.

Digitale detox

De smartphone is een constante bron van prikkels en afleiding. Door vaker 'offline' te gaan, ontstaat er meer ruimte voor rust, reflectie en contact met de fysieke wereld.

Conclusie van de redactie: Een lekker leven is prettig, maar een weerbaar leven blijft belangrijk. Misschien hoeven we niet elk spoortje ongemak uit ons bestaan te verwijderen. Want zoals Peter Kanne betoogt: als we niet meer bereid zijn om moeite te doen voor wat we hebben, kan dat uiteindelijk gevolgen hebben voor onze veerkracht — zowel mentaal als fysiek.