Innerlijke strijd: als je brein zowel de structuur van autisme als de chaos van ADHD heeft

Je bent constant te laat en impulsief, maar tegelijkertijd heb je een diepe behoefte aan vaste routines. Je kunt hyperfocussen op een passieproject, maar raakt bij een simpele taak direct afgeleid. Voor veel mensen is dit een dagelijkse realiteit, een innerlijke strijd die wijst op een steeds vaker herkende combinatie: de autisme en ADHD overlap, ook wel bekend als AuDHD.

Nieuw wetenschappelijk inzicht toont aan dat de twee neurodivergente profielen veel vaker samen voorkomen dan gedacht. Deze combinatie is geen officiële diagnose, maar een beschrijving voor een uniek profiel waarbij de eigenschappen van beide diagnoses elkaar beïnvloeden, versterken en soms zelfs maskeren. Dit maakt het voor zowel de persoon zelf als voor zorgverleners lastig te herkennen.

Hoe een groeiend bewustzijn de cijfers verandert

Tot 2013 was het volgens de diagnostische handleiding (de DSM) niet mogelijk om iemand met zowel autisme als ADHD te diagnosticeren. Inmiddels weten we beter. Schattingen uit recente studies laten een aanzienlijke overlap zien. Een onderzoek uit 2025 gaf aan dat bijna 45 procent van de volwassenen met ADHD ook significante autistische trekken vertoont. Dit staat in schril contrast met verzekeringsdata uit de VS, waar slechts 1,7 procent van de volwassenen met ADHD ook daadwerkelijk een formele diagnose autisme heeft. Dit grote gat suggereert een aanzienlijke onderdiagnose, deels omdat de twee profielen elkaars symptomen kunnen verbergen.

Hoe de wisselwerking tussen autisme en ADHD eruitziet

De combinatie van autisme en ADHD leidt niet simpelweg tot een optelsom van symptomen, maar tot een complexe wisselwerking. De behoefte aan routine en voorspelbaarheid (kenmerkend voor autisme) kan bijvoorbeeld botsen met de zoektocht naar nieuwe prikkels en impulsiviteit (kenmerkend voor ADHD). Dit kan leiden tot een gevoel van "constant met jezelf in oorlog zijn," zoals een ervaringsdeskundige het beschrijft.

Aan de andere kant kunnen eigenschappen elkaar ook overlappen. Zowel mensen met autisme (via speciale interesses) als mensen met ADHD (via hyperfocus) kunnen extreem diep opgaan in een onderwerp. Wetenschappers ontdekken nu dat deze overlap niet toevallig is. Er is een gedeelde genetische en biologische basis, wat suggereert dat het niet om twee compleet losstaande condities gaat, maar om een complex samenspel van factoren in het brein.

Waarom de juiste diagnose cruciaal is

Het herkennen van de dubbele diagnose is essentieel. Vaak worden de symptomen, met name bij vrouwen die beter kunnen zijn in het 'maskeren' van hun gedrag, verkeerd geïnterpreteerd als angst, depressie of een stemmingsstoornis. Dit kunnen echter gevolgen zijn van het jarenlang leven met een ongediagnosticeerde neurodivergentie. Een late diagnose kan voor veel mensen een opluchting zijn. Het biedt een verklaring en helpt om schuldgevoelens of het gevoel 'anders' of 'lui' te zijn, te vervangen door zelfbegrip.

Behandeling is maatwerk. Een standaardaanpak werkt vaak niet. Zo kunnen ADHD-medicijnen (stimulanten) de focus verbeteren, maar bij sommige mensen met autisme juist averechts werken door bijvoorbeeld overprikkeling of eetlustproblemen te verergeren. Experts adviseren daarom een individuele aanpak die therapie, medicatie en aanpassingen in de omgeving combineert, afgestemd op het unieke profiel van de persoon. Het erkennen van AuDHD is de eerste, en misschien wel de belangrijkste, stap.