Mindfulness zweverig? Dit is het bewezen effect op je brein, geluksgevoel en kwaliteit van leven

Een van de grondleggers van het Nederlandse mindfulness-onderzoek, psychiater prof. dr. Anne Speckens (Radboudumc), geeft hierover een heldere uitleg op het platform van de Universiteit van Nederland. Ze legt uit wat mindfulness nu écht is en wat het voor je kan betekenen.

De twee grootste misverstanden

Voordat we duiken in wat mindfulness wél is, is het belangrijk om te weten wat het niet is.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Het eerste misverstand, aldus Speckens, is dat je een leeg hoofd vol gedachtenstilte moet bereiken. Dat is onmogelijk. Gedachten komen en gaan nu eenmaal. Mindfulness leert je juist om die gedachten waar te nemen zonder erin meegesleept te worden.

Het tweede misverstand is dat een oefening altijd ontspannend en fijn moet voelen. "Daar hoort ook spanning, ongeduld, verdriet of angst bij," legt Speckens uit. De kunst is om ook bij die ongemakkelijke gevoelens te blijven, en ze er te laten zijn zonder ertegen te vechten.

Wat is mindfulness dan wél?

De definitie is eigenlijk heel eenvoudig: met open aandacht aanwezig zijn in het hier en nu, en accepteren wat je tegenkomt. Of dat nu een gedachte is, een geluid, of een lichamelijk gevoel zoals pijn.

Die bekende oefening met de rozijn staat daar symbool voor. Door een alledaags object met al je zintuigen te onderzoeken alsof je het voor het eerst ziet, merk je hoeveel details je normaal gesproken mist. Je merkt misschien ook oordelen op ('wat een rare oefening') of de angst voor wat anderen ervan zouden vinden. Het is een mini-oefening die je direct laat ervaren waar mindfulness over gaat: opmerken wat er in en om je heen gebeurt, zonder oordeel.

Het wetenschappelijke bewijs: wat gebeurt er in je brein?

Dat mindfulness werkt bij klachten als angst, depressie en pijn, is geen aanname meer. Dit is keer op keer aangetoond in gerandomiseerde trials, de gouden standaard in de psychologie. De resultaten zijn duidelijk: de training leidt tot minder depressieve gedachten, een kleinere kans op terugval en een betere kwaliteit van leven.

Maar hoe kan dat? Door te kijken naar het brein, zien we daadwerkelijk veranderingen in zowel activiteit als structuur.

• Minder piekeren (Default Mode Network): We hebben een speciaal netwerk in ons brein dat actief wordt als we aan het dagdromen of piekeren zijn. Onderzoek toont aan dat mindfulness de activiteit in dit 'piekernetwerk' kan verminderen.
• Betere emotieregulatie (Amygdala & Prefrontale Schors): De amygdala, ons 'alarmbelletje' voor angst en stress, wordt minder snel actief. Tegelijkertijd wordt de prefrontale schors, het gebied dat je aandacht reguleert en helpt kalm te reageren, juist actiever.
• Meer lichaamsbewustzijn (Sensory Cortex): Mindfulness versterkt ook de hersengebieden die te maken hebben met lichaamsgewaarzijn. Dit helpt je om beter 'in te tunen' op je eigen lichaam en sneller te voelen hoe het nu echt met je gaat.

Zelf beginnen? De tips van de expert

Volgens Speckens zou mindfulness een vast onderdeel van psychische zorg moeten zijn. Maar je hoeft geen klachten te hebben om ermee te beginnen. In de video geeft ze de volgende praktische tips om zelf een start te maken:

Mindfulness is dus geen vage, spirituele belofte, maar een concrete mentale vaardigheid die je kunt trainen. Een vaardigheid die je helpt om met meer aandacht en minder stress te leven, onderbouwd door harde wetenschap.