Nieuw onderzoek wijst uit: stress in je jeugd maakt je brein later gevoeliger voor spanning

De onderzoekers spreken zelfs van een soort ‘moleculair litteken’. Maar voordat dat dramatischer klinkt dan het is: er ontstaat geen letterlijk litteken in de hersenen. Het gaat om veranderingen in de manier waarop hersencellen hun DNA aflezen.

Je brein onthoudt meer dan je denkt

Als je stress ervaart, gebeurt er van alles in je lichaam. Je hartslag gaat omhoog, je spieren spannen zich aan en je lichaam maakt zich klaar om snel te reageren. Dat is handig als er daadwerkelijk gevaar dreigt. Maar wat gebeurt er als je als kind regelmatig stress ervaart?

Onderzoekers van onder meer de Washington University School of Medicine onderzochten dit bij muizen. Ze ontdekten dat stress vroeg in het leven veranderingen veroorzaakte in hersencellen die betrokken zijn bij de stressreactie. Die veranderingen bleven ook aanwezig nadat de stressvolle periode voorbij was. Het lijkt er daardoor op dat het brein als het ware een biologische herinnering aan de stress bewaart.

Daardoor kan een volgende stressprikkel harder binnenkomen

De muizen die vroeg in hun leven stress hadden ervaren, reageerden later sterker op nieuwe stress. Hun stresssysteem werd sneller en krachtiger geactiveerd. Dat is interessant, omdat het mogelijk helpt verklaren waarom langdurige stress of ingrijpende ervaringen in de jeugd bij sommige mensen later kunnen samengaan met een grotere gevoeligheid voor stress.

Daarbij is één belangrijke kanttekening nodig: omdat dit onderzoek is uitgevoerd bij muizen, kunnen we niet zeggen dat hetzelfde mechanisme bij mensen precies zo werkt. Wel sluit het aan bij eerder onderzoek waaruit blijkt dat ingrijpende ervaringen tijdens de jeugd langdurige invloed kunnen hebben op de ontwikkeling en werking van het brein.

Bekijk ook

Dit zijn de eerste signalen van een burn-out die veel mensen missen | Gezondnu

Het goede nieuws: het is niet in beton gegoten

Misschien wel het interessantste onderdeel van het onderzoek: de veranderingen bleken niet volledig vast te liggen. De wetenschappers konden bij de muizen gericht ingrijpen op epigenetische veranderingen in de hersencellen. Epigenetische veranderingen beïnvloeden welke genen in een cel meer of minder actief zijn, zonder dat de DNA-code zelf verandert. Door deze veranderingen te beïnvloeden, werd ook de verhoogde stressreactie minder sterk.

Dat betekent niet dat wetenschappers nu een manier hebben gevonden om de gevolgen van een moeilijke jeugd bij mensen weg te nemen. Daarvoor is het onderzoek nog veel te vroeg. Het laat wel iets belangrijks zien over het brein: ervaringen kunnen langdurige biologische sporen nalaten, maar dat betekent niet automatisch dat alles voor altijd vaststaat.

Een stressvolle jeugd bepaalt dus niet je hele leven

Bovendien blijft het brein zich gedurende het hele leven aanpassen aan nieuwe ervaringen en omstandigheden. Juist daarom is het interessant dat wetenschappers steeds beter beginnen te begrijpen hoe langdurige stress zijn sporen kan achterlaten - en mogelijk ook hoe die veranderingen weer beïnvloed kunnen worden.

Wil je je brein wat rust gunnen? Een wandeling in de natuur, rustig bewegen of even afstand nemen van prikkels kan een laagdrempelige manier zijn om bewust een rustmoment in te bouwen.