Waarom een traumatische gebeurtenis soms jaren later nog gevolgen heeft

Een traumatische gebeurtenis kan allerlei reacties veroorzaken. Denk aan angst, verdriet, boosheid, slecht slapen of moeite met concentreren. Zulke reacties komen vaker voor na iets ingrijpends en betekenen niet direct dat er sprake is van een psychische aandoening. Bij veel mensen nemen deze klachten na verloop van tijd weer af. "Ongeveer 7 procent van de mensen ontwikkelt na een trauma een PTSS, waarbij dit vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen", vertelt GZ-psycholoog Marije Schoonbeek.

Je brein heeft tijd nodig om te herstellen

Na een ingrijpende gebeurtenis kan je brein tijd nodig hebben om de ervaring te verwerken. In de eerste periode kun je er bijvoorbeeld veel aan denken, extra alert zijn of bepaalde situaties liever uit de weg gaan. Ook kunnen herinneringen op de meest onverwachte momenten zomaar opkomen.

Dat betekent niet automatisch dat de verwerking verkeerd verloopt. Zulke reacties kunnen onderdeel zijn van de normale reactie op een ingrijpende gebeurtenis. Toch verloopt herstel niet bij iedereen hetzelfde. Eerdere ervaringen, de aard en ernst van de gebeurtenis, andere stress in je leven en de steun die je vanuit je omgeving krijgt, kunnen allemaal een rol spelen. "Het kan daarom waardevol zijn als je van jezelf goed weet wat helpt om te herstellen na een ingrijpende gebeurtenis", zegt Marije.

Waarom blijft het soms langer hangen?

Soms verdwijnen de klachten niet helemaal. Je kunt langdurig angstig of gespannen blijven, je onveilig voelen of je voortdurend schrap zetten voor mogelijk gevaar.

Dat betekent overigens niet automatisch dat je een posttraumatische stressstoornis (PTSS) hebt. Er kunnen ook andere psychische klachten ontstaan na een ingrijpende gebeurtenis. Wanneer klachten langere tijd aanhouden en je dagelijks functioneren beïnvloeden, kan er wel sprake zijn van PTSS. Maar ook zonder PTSS kan een traumatische gebeurtenis nog lange tijd invloed hebben op hoe je je voelt en reageert.

Jaren later ineens klachten: kan dat?

Dat kan. PTSS-klachten beginnen meestal binnen enkele maanden na een traumatische gebeurtenis, maar kunnen ook later duidelijk worden.

Ook een nieuwe ingrijpende gebeurtenis of een periode van veel stress kan ervoor zorgen dat eerdere traumaklachten opnieuw sterker worden. Een situatie die doet denken aan wat er eerder is gebeurd, kan bijvoorbeeld een sterke emotionele of lichamelijke reactie oproepen. Dat betekent niet per se dat het trauma al die jaren ‘verstopt’ zat. Traumaverwerking verloopt niet bij iedereen hetzelfde en klachten kunnen in de loop van de tijd veranderen.

Marije vergelijkt dit in haar praktijk met een grote apothekerskast met allemaal laatjes. In die laatjes kunnen ingrijpende gebeurtenissen als het ware een plek hebben gekregen. Je kunt ze lange tijd gecontroleerd openen en weer sluiten. Maar wanneer je op een later moment uit evenwicht raakt, bijvoorbeeld door nieuwe stress, kunnen meerdere laatjes ineens opengaan. Daardoor kunnen herinneringen of emoties die eerder goed hanteerbaar waren, opeens veel heftiger worden.

Die vergelijking kan helpen om te begrijpen waarom traumareacties soms moeilijk te voorspellen zijn. Het betekent niet dat je een trauma verkeerd hebt verwerkt als oude gevoelens of herinneringen later opnieuw naar boven komen.

Bekijk ook

Klamme handen van de spanning? Zo kun je je zenuwen kalmeren in 2 minuten | Gezondnu

Je omgeving kan verschil maken

Niet alleen de gebeurtenis zelf, maar ook wat er daarna gebeurt, kan een rol spelen bij het herstel. De mensen om je heen kunnen daarbij een belangrijke steun zijn.

Tegelijkertijd betekent een gebrek aan steun niet dat iemand zelf verantwoordelijk is voor het ontstaan van klachten. Traumaverwerking is daarvoor te complex en wordt door meerdere factoren beïnvloed.

“Een warm netwerk kan wel een belangrijke buffer zijn bij het opvangen van stressreacties”, legt Marije uit. “Het helpt als er mensen zijn bij wie je je verhaal kunt doen, die je emoties erkennen en je het gevoel geven dat je gezien en begrepen wordt. Heb je weinig mensen om je heen, dan kun je die steun ook zoeken bij een hulpverlener.”

Wanneer is hulp verstandig?

Je hoeft niet eindeloos af te wachten in de hoop dat klachten vanzelf verdwijnen. Zeker wanneer ze je werk, relaties of dagelijks leven steeds meer beïnvloeden, kan het verstandig zijn om hulp te zoeken.

Vermijd je bijvoorbeeld bepaalde plekken of situaties, slaap je structureel slecht of merk je dat je voortdurend gespannen of prikkelbaar bent? Dan kan het goed zijn om je klachten met de huisarts of een andere zorgprofessional te bespreken. Ook als de traumatische gebeurtenis al jaren geleden heeft plaatsgevonden, kan professionele hulp nog steeds zinvol zijn.

Er is niets 'mis' met je

Dat een traumatische gebeurtenis nog lange tijd invloed heeft, betekent niet dat er iets mis is met je. En als klachten pas veel later duidelijk worden, betekent dat niet dat je je de afgelopen jaren ‘aanstelde’ of het trauma verkeerd hebt verwerkt. De manier waarop iemand op een ingrijpende gebeurtenis reageert, wordt beïnvloed door een combinatie van factoren: de gebeurtenis zelf, persoonlijke omstandigheden en wat er daarna gebeurt.

Neem langdurige klachten daarom serieus, maar weet ook dat een traumatische ervaring niet hoeft te betekenen dat je de rest van je leven met klachten rondloopt. PTSS is goed te behandelen en in Nederland is veel expertise op het gebied van traumabehandeling, onder meer met EMDR. Ook jaren later is er ruimte voor herkenning, begrip en passende hulp.

Beoordeeld door:

Marije Schoonbeek GZ-psycholoog in het UMCG