Verwondering als medicijn: waarom ‘awe’ je stress en ontstekingen direct verlaagt

We kennen allemaal het advies: eet meer groente, beweeg voldoende en slaap acht uur. Maar er is een gezondheidstrend die we vaak over het hoofd zien, terwijl hij misschien wel het krachtigst is voor ons gestreste brein. Het heet het ‘Awe-effect’, oftewel: de helende kracht van verwondering. En het goede nieuws? Je hoeft er geen ticket naar de Grand Canyon voor te boeken; een wandeling door de Nederlandse polder kan al genoeg zijn.

Herken je dat gevoel? Je staat aan de vloedlijn op Texel terwijl de zon in de zee zakt, of je luistert naar een muziekstuk dat je tot in je tenen raakt. Je krijgt kippenvel, je kaken ontspannen en je voelt je even heel klein, maar tegelijkertijd diep verbonden met alles om je heen. Dat gevoel heet verwondering (in de wetenschap vaak ‘awe’ genoemd). Het lijkt een luxe emotie, iets voor op vakantie, maar recent onderzoek toont aan dat het een biologische noodzaak is voor een gezond lichaam.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Van vechtstand naar ruststand

Onze oer-reactie op stress kennen we: vechten of vluchten. Maar verwondering doet precies het tegenovergestelde. Volgens neurowetenschapper Virginia Sturm van de University of California, is het de ultieme resetknop. Op het moment dat jij overweldigd wordt door iets moois, schakelt je zenuwstelsel direct over naar de ‘rest-and-digest’ modus.

Het effect is meetbaar. Een studie uit 2023 van Harvard toonde aan dat slechts 15 minuten in de natuur zijn – met de intentie om je te verwonderen – je mentale gezondheid diréct verbetert. Het verhoogt je vagale toon (de activiteit van je nervus vagus), wat zorgt voor een tragere hartslag en diepere ontspanning.

Een natuurlijke ontstekingsremmer

Misschien wel het meest verrassende inzicht uit de wetenschap is dat verwondering werkt als een medicijn tegen ontstekingen. Uit onderzoek blijkt dat mensen die regelmatig momenten van verwondering ervaren, lagere waarden van interleukine-6 (IL-6) in hun bloed hebben.

Dit is belangrijk, want IL-6 is een marker voor ontstekingen. Chronisch verhoogde waarden worden gelinkt aan ziektes zoals diabetes, depressie en hartproblemen. Psycholoog Dacher Keltner, auteur van Awe: The New Science of Everyday Wonder, stelt dat van alle positieve emoties, verwondering de sterkste voorspeller is voor lage ontstekingswaarden. Zelfs sterker dan blijdschap of trots. Je even ‘klein’ voelen door naar een enorme eik of een onweersbui te kijken, is dus letterlijk goed voor je immuunsysteem.

Je brein herprogrammeren

Wat gebeurt er in je bovenkamer als je met open mond naar een regenboog staat te kijken? Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam ontdekten dat verwondering het zogenoemde ‘default mode network’ in ons brein tot rust brengt. Dit is het netwerk dat actief is als we piekeren, over onszelf oordelen of in het verleden leven.

Het ‘Awe-effect’ trekt ons uit die interne tunnelvisie. Op zo'n moment van groot ontzag is je brein heel flexibel; het staat open om nieuwe verbindingen te leggen. Waar dit mechanisme in negatieve zin kan leiden tot radicalisering (het extremisme waarbij mensen ‘gefascineerd’ raken door een leider), werkt het in positieve zin als een krachtige tool om nieuwe, gezonde patronen vast te leggen. Een moment van diepe verwondering kan een herinnering of inzicht voor altijd in je geheugen griffen.

Bekijk ook

Hoe je van overthinking je grootste kracht kan maken | Gezondnu

Je brein blijft soms doormalen, zelfs als je dat niet wilt. Wat zit daarachter, maar vooral: wat kun je ermee?

De ‘Awe Walk’: zo doe je het

In Nederland zijn we vaak nuchter ("doe nou maar gewoon"), maar daardoor missen we soms de magie van het alledaagse. Je hoeft niet naar het noorderlicht in Groenland te reizen voor dit gezondheidseffect. Je kunt vandaag nog beginnen met een ‘Awe Walk’: een verwonderingswandeling.

In een studie onder ouderen bleek dat de groep die wandelde met de opdracht “kijk naar alles alsof je het voor het eerst ziet”, zich na acht weken veel gelukkiger voelde dan de groep die gewoon wandelde.

Zo pas je de kracht van verwondering toe:

• Kijk omhoog: We kijken vaak naar onze voeten of telefoon. Kijk tijdens je volgende blokje omhoog naar de wolkenluchten, de boomtoppen of de gevels van oude gebouwen.
• Zoek het detail: Verwondering zit ook in het kleine. De nerven van een blad, een regendruppel op het raam of de structuur van een bloemkool.
• Luister bewust: Muziek die je kippenvel bezorgt heeft hetzelfde kalmerende effect op je zenuwstelsel.
• Samen delen: Socioloog Émile Durkheim bedoelt hiermee bijvoorbeeld het magische gevoel wanneer je samen met anderen iets beleeft, zoals in een concertzaal of stadion.

Verwondering is geen luxe, het is de bindweefselmassage voor je ziel en je immuunsysteem. Dus sta de volgende keer dat je die mooie zonsondergang ziet even écht stil. Het is je dagelijkse dosis vitamine V.