Waarom klagen ouderen zoveel (of lijkt dat maar zo)?

We kennen het beeld allemaal: de buurman die klaagt over de herrie op straat, of de oma die verzucht dat "het internet van tegenwoordig" haar de pet te boven gaat. Ouderen hebben de naam nogal wat af te mopperen. Maar als we de wetenschap induiken, zien we iets opmerkelijks. Ouderen zijn gemiddeld genomen juist gelukkiger dan jongeren. Hoe zit dat? Is dat geklaag een teken van onvrede, of speelt er iets anders in het brein?

De positiviteits-paradox

Het klinkt tegenstrijdig, maar uit psychologisch onderzoek blijkt dat ouderen vaak een 'positivity effect' vertonen. Hun brein is beter getraind in het negeren van negatieve informatie en het focussen op de mooie dingen. Waarom horen we ze dan toch zo vaak over de bus die te laat is of het weer?

Vaak is klagen geen uiting van diepe ellende, maar een sociale strategie. In een wereld die steeds sneller gaat en waarin communicatie via schermen verloopt, is een klacht soms de enige manier om een gesprek aan te knopen. "Wat een regen, hè?" is in feite een uitnodiging: "Zie me staan, praat even met me."

Het 'vloeibare' brein en de techniek-kloof

Een belangrijke biologische reden voor de frustratie is de afname van de zogenaamde vloeibare intelligentie. Dit is het vermogen van onze hersenen om snel nieuwe, abstracte informatie te verwerken. Terwijl jongeren moeiteloos switchen tussen apps, kost het een ouder brein simpelweg meer energie om de digitale wereld bij te benen. Dat zorgt voor een gevoel van onmacht. Wanneer de omgeving dan ook nog eens minder geduld heeft om te luisteren, ligt 'zeuren' op de loer. Want wie niet gehoord wordt, gaat herhalen.

Vroeger was het niet beter, het voelde beter

De bekende uitspraak "vroeger was alles beter" heeft alles te maken met identiteit. In onze adolescentie vormen we onze waarden en muzieksmaak. Naarmate we ouder worden, verdwijnen de mensen met wie we die gedeelde achtergrond hebben. Vasthouden aan oude gewoonten is een manier om je eigen identiteit te beschermen. Het is geen verzet tegen het nu, maar een liefdevolle herinnering aan een tijd waarin de sociale wegen 'normaal' en overzichtelijk waren.

Klagen als 'persoonlijke onvrede' of signaal?

Natuurlijk is klagen soms ook gewoon een uiting van pijn of eenzaamheid. Chronische pijn of een gebrek aan zingeving na de pensioengerechtigde leeftijd kan de stemming drukken. Maar vaker dan we denken, is het een roep om aandacht in een haastige maatschappij. We spelen liever met onze nieuwste smartphone dan dat we tien minuten de tijd nemen voor een verhaal dat op een lager tempo wordt verteld.

De volgende keer dat de buurman weer eens losgaat over de bladblazer of de postbode, zie het dan als een kans om even te vertragen. In plaats van met je ogen te rollen, kun je ook gewoon een wedervraag stellen over vroeger. Vaak merk je dat het gemopper direct stopt zodra er écht even interactie is. Wel zo gezellig, en het scheelt jou een hoop irritatie.