De suikertaks-discussie: wordt ons wekelijkse boodschappenmandje nóg duurder?

Gezond leven is een groot goed, maar het moet wel te betalen blijven. En precies daar wringt op dit moment de schoen in politiek Den Haag. Terwijl de coalitie plannen smeedt voor een brede suikertaks om overgewicht tegen te gaan, ligt de Nederlandse consument massaal dwars. Uit een nieuw, representatief onderzoek van Peil.nl blijkt dat maar liefst 84 procent van de Nederlanders zich grote zorgen maakt over de stijgende prijzen van de dagelijkse boodschappen. Voor één op de tien huishoudens is de grens zelfs al bereikt: zij kunnen de supermarkt nu al nauwelijks betalen.

Het plan om via een extra belasting een groot deel van de producten nóg duurder te maken, stuit dan ook op flinke weerstand. Zes op de tien Nederlanders vinden zo'n taks simpelweg onrechtvaardig – en onder de lagere inkomens loopt dat zelfs op naar zeventig procent.

Het roept een belangrijke vraag op: helpt een suikertaks ons echt gezonder te leven, of straft het vooral de consument met een kleinere portemonnee?

Bekijk ook

Wel Cola Zero, maar geen Zero-chips: waarom calorievrij snacken een illusie is | Gezondnu

Strafmaatregelen of positieve prikkels?

Het onderzoek, dat werd uitgevoerd in opdracht van VBZ (de branchevereniging voor koek, snoep en chocolade), laat een duidelijke verschuiving in de publieke opinie zien. Consumenten zijn niet per se tegen een gezondere leefstijl, maar wel tegen de manier waarop de overheid dat wil afdwingen. Slechts een schamele tien procent van de lagere inkomens vindt dat ongezonde voeding duurder moet worden. Wat ze wél willen? Positieve prikkels. Ruim veertig procent ziet veel liever dat de overheid gezonde producten – zoals groenten, fruit en volkorenproducten – goedkoper maakt.

Het argument is simpel: beloon de gezonde keuze in plaats van de minder gezonde keuze te bestraffen. Als een gezonde leefstijl een luxe-item wordt dat alleen nog betaalbaar is voor de hogere inkomens, schiet het gezondheidsbeleid zijn doel volledig voorbij.

De vlucht over de grens

Er is nog een praktisch probleem: we wonen in een klein land. De prijsstijgingen in de Nederlandse supermarkten zorgen nu al voor een ware volksverhuizing richting onze buurlanden. Volgens de cijfers reist op dit moment al 31 procent van de Nederlanders wel eens naar Duitsland of België om goedkoper boodschappen in te slaan.

Mocht de suikertaks er definitief doorheen gedrukt worden, dan geeft de helft van deze 'grenshoppers' aan nóg vaker over de grens te gaan kopen. Bijna een kwart van de twijfelaars overweegt de auto te starten. Het resultaat? De consument haalt zijn suiker (en de rest van de weekboodschappen) gewoon een paar kilometer verderop, de schatkist loopt geld mis, en de Nederlandse supermarkt op de hoek blijft leeg achter.

Werkt zo'n taks eigenlijk wel?

Kijk je puur naar de medische cijfers, dan wordt de discussie nóg interessanter. De suikertaks wordt door voorstanders vaak gepresenteerd als hét ultieme wapen tegen overgewicht. Maar critici en de voedingsbranche wijzen naar cijfers van het RIVM, waaruit blijkt dat de suikerinname van de gemiddelde Nederlander al jaren gestaag daalt. We consumeren inmiddels zelfs minder vrije suikers dan de officiële norm van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

De paradox? Ondanks dat we met z'n allen minder suiker eten, stijgen de cijfers rondom overgewicht in Nederland nog altijd. Overgewicht is een complex probleem waarin stress, slaaptekort, ultrabewerkte voeding en te weinig beweging allemaal een rol spelen. Een brede suikertaks focust op één enkel ingrediënt, terwijl landen die experimenteerden met een soortgelijke belasting (zoals Denemarken) de maatregel om die reden al snel weer introkken.

Wat is de conclusie?

Natuurlijk moeten we als samenleving kritisch blijven kijken naar wat er in onze winkelwagentjes belandt. Te veel suiker is simpelweg niet goed voor je lijf. Maar een maatregel die de wekelijkse boodschappen voor miljoenen Nederlanders nóg zwaarder belast, lijkt op dit moment op het verkeerde moment te komen. Gezondheidsbeleid is pas écht effectief als het motiveert, inspireert en voor iedereen toegankelijk is. Laten we hopen dat Den Haag de focus verlegt van 'duurder maken wat slecht is' naar 'betaalbaar maken wat goed is'.