Doodsbang voor koolhydraten? Waarom je brein zonder deze stoffen nooit zo slim was geworden

Scrol een kwartiertje door je tijdlijn en je struikelt over de influencers die zweren bij een streng, koolhydraatarm menu. De aardappel verdwijnt van het bord en soms wordt zelfs vers fruit gewantrouwd, allemaal om zo veel mogelijk te eten zoals onze vleesetende voorouders dat zouden hebben gedaan. Maar dat populaire beeld van de oermens krijgt een flinke kanttekening vanuit de wetenschap. Een nieuwe publicatie in het gerenommeerde tijdschrift Science, onder leiding van professor Jennie Brand-Miller, laat zien dat natuurlijke suikers waarschijnlijk juist een belangrijke rol speelden in onze evolutie.

Dat heeft alles te maken met ons indrukwekkende brein. Onze hersenen vormen nog geen twee procent van ons lichaamsgewicht, maar gebruiken in rust ongeveer twintig procent van onze energie. Bij jonge kinderen kan het brein zelfs tot ongeveer twee derde van de basale stofwisseling opeisen. Glucose is onder normale omstandigheden de belangrijkste brandstof voor dit veeleisende orgaan. En die glucose haalden onze verre voorouders waarschijnlijk niet alleen uit zetmeelrijke producten, maar ook uit fruit, honing en andere zoete voedingsmiddelen uit de natuur.

Hoe natuurlijke suikers onze evolutie hielpen vormgeven

Voordat onze voorouders vuur op grote schaal gingen gebruiken om zetmeelrijke knollen te koken, waren veel van deze voedingsmiddelen rauw moeilijker te verteren. De onderzoekers maakten daarom een model van de glucosebehoefte van mensen en hun voorouders over een periode van ongeveer vier miljoen jaar.

Dat model suggereert dat vroege mensachtigen sterk afhankelijk waren van koolhydraatrijke voeding, met name fruit en wilde honing. Deze voedingsmiddelen leverden snel beschikbare energie op een moment dat het menselijk brein steeds groter en energie-intensiever werd. In de loop van miljoenen jaren groeide het brein van vroege mensachtigen van ongeveer driehonderd gram naar zo’n vijftienhonderd gram bij de moderne mens.

Dat betekent niet dat natuurlijke suikers in hun eentje verantwoordelijk waren voor die enorme ontwikkeling. Wel laten de berekeningen zien dat de groeiende glucosebehoefte van het brein moeilijk los kan worden gezien van koolhydraatrijke voeding. Later, toen koken steeds gebruikelijker werd, kwamen daar ook zetmeelrijke knollen en wortels bij. Door verhitting kon het lichaam de energie uit deze producten veel gemakkelijker opnemen.

Bekijk ook

Wil je afvallen? Dit is volgens een diëtist de állerbeste koolhydraat om te eten | Gezondnu

De belangrijke rol van zwangerschap en borstvoeding

Ook vlees, dierlijke eiwitten en vetten speelden een waardevolle rol in de menselijke evolutie. Het nieuwe onderzoek zet dat bestaande verhaal niet volledig op zijn kop, maar maakt het wel een stuk completer. De ontwikkeling van de mens draaide vermoedelijk niet alleen om jagen en vlees eten, maar ook om het vinden van voldoende energierijke planten, vruchten en honing.

Vooral tijdens de zwangerschap en het geven van borstvoeding liep de behoefte aan glucose flink op. Niet alleen het brein van de moeder had energie nodig, maar ook de foetus, de placenta en later de melkproductie. Volgens de onderzoekers konden dierlijke producten alleen waarschijnlijk niet voldoende in deze extra glucosebehoefte voorzien. Een betrouwbare aanvoer van koolhydraatrijke voeding kan daarom belangrijk zijn geweest voor gezonde zwangerschappen en de overlevingskansen van moeder en kind.

Wat dit historische inzicht betekent voor jouw bord

Het onderzoek is geen vrijbrief om onbeperkt snoep, frisdrank of andere producten met toegevoegde suikers te nemen. De koolhydraten die onze voorouders aten, waren heel anders verpakt dan de suikers die tegenwoordig in veel sterk bewerkte producten zitten. Fruit bevat naast natuurlijke suikers bijvoorbeeld ook vezels, vitamines, mineralen en andere waardevolle stoffen.

Wel laat het onderzoek zien dat angst voor alle koolhydraten niet nodig is. Ze vormen al miljoenen jaren een belangrijk onderdeel van de menselijke voeding en hebben zelfs bijgedragen aan de ontwikkeling van ons uitzonderlijk grote brein. Je hoeft een banaan, volkoren graanproduct, peulvrucht of gekookte aardappel dus niet van het menu te schrappen omdat koolhydraten online als dikmaker of ‘onnatuurlijk’ worden neergezet.

Wie vooral kiest voor voedzame en zo min mogelijk bewerkte koolhydraatbronnen, geeft het lichaam én het brein een brandstof waarop de mens al heel lang succesvol functioneert. De vleesetende oermens blijkt daarmee een stuk minder koolhydraatarm te zijn geweest dan veel moderne dieetgoeroes ons graag laten geloven.