Waarom de meeste mensen denken dat ze lactose-intolerant zijn (maar dat niet zijn)

Melk op de zwarte lijst?

Havermelk in je cappuccino, sojamelk bij het ontbijt: steeds meer mensen laten gewone melk staan. Volgens onderzoek van VLAM verdubbelde het aantal mensen dat lactose mijdt sinds 2018. Maar maag-darmspecialisten vinden daar wat van: volgens hen zijn de meeste mensen die denken dat ze lactose-intolerant zijn, dat eigenlijk helemaal niet. Waar komt die verwarring vandaan? Of is het zo dat we van nature allemaal een beetje lactose-intolerant zijn?

Wat er écht gebeurt bij lactose-intolerantie

Lactose is de suiker in melk. In een gezonde darm wordt die afgebroken door het enzym lactase. Heb je daar te weinig van, dan bereikt lactose onverteerd je dikke darm. Daar wordt het door bacteriën vergist, en dat merk je: een opgeblazen gevoel, krampen, gerommel of diarree.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Volgens prof. Danny De Looze, maag-darmspecialist aan het UZ Gent, kan de aanmaak van lactase afnemen naarmate je ouder wordt. “Gemiddeld is zo’n 15 tot 20 procent van de Westerse bevolking lactose-intolerant,” zegt hij. “Toch overschatten veel mensen hun klachten. Niet elk opgeblazen gevoel betekent dat je lactose niet verdraagt.”

Veel klachten, weinig intolerantie

Een opgeblazen buik, winderigheid of buikpijn: het zijn herkenbare klachten, maar ze kunnen veel oorzaken hebben. Vaak gaat het niet om een echte intolerantie, maar om een prikkelbare darm. Die reageert niet alleen op lactose, maar ook op stress, hormonen of moeilijk verteerbare koolhydraten zoals FODMAP’s.

Daarnaast speelt ons hoofd mee. Wie gelooft dat iets slecht valt, krijgt vaak ook klachten. Dat heet het nocebo-effect – het tegenovergestelde van het placebo-effect. “We zien dat ook bij gluten,” zegt prof. Jan Tack. “Mensen kregen klachten als ze dachten gluten te eten, terwijl dat niet zo was.”

Bekijk ook

Volgens een diëtist: déze producten leveren meer calcium dan een glas melk | Gezondnu

Melk is allang niet meer de holy grail als het gaat om calcium. Deze voedingsmiddelen doen het zelfs beter.

Van nature een beetje intolerant

Toch is er iets interessants aan de hand: biologisch gezien is lactose-intolerantie de norm. De mens is van nature niet gemaakt om melk te verteren na de kindertijd. Onderzoekers van het University College London ontdekten dat mensen pas zo’n 7500 jaar geleden melk gingen drinken. De meeste volwassenen maakten toen geen lactase meer aan – het enzym dat melk verteerbaar maakt. Pas later ontstond bij sommige groepen een genmutatie (het lactase-gen) waardoor mensen wél melk konden blijven drinken.

Dat gen kwam vooral voor bij volkeren in Europa en delen van Afrika en Azië die koeien hielden. Omdat melk een belangrijke voedingsbron werd, verspreidde dat gen zich door generaties heen. Vandaag heeft slechts ongeveer een derde van de wereldbevolking dat gen. De rest kan lactose niet of slecht verteren – zonder dat dit een ziekte is.

Geen ramp voor je darmen

“Zelfs als je lactose slecht verteert, doe je je lichaam er geen kwaad mee,” zegt De Looze. “De darmen kunnen gaan gisten, maar dat beschadigt niets.” Voor je microbioom is dat zelfs positief: bacteriën leven op die vergisting.

Wie last heeft, kan het beter rustig aan doen in plaats van zuivel helemaal te schrappen. Een paar tips van de specialisten:

• Kleine porties verdelen: spreid zuivel over de dag.
• Kies producten met minder lactose: yoghurt, harde kazen en boter bevatten nauwelijks melksuiker.
• Gebruik een lactasepil: helpt om melk beter te verteren bij een tekort aan enzymen.

Wie melk schrapt, moet wel op calcium letten – dat krijg je minder makkelijk uit plantaardige alternatieven, tenzij ze verrijkt zijn.

Dus... zijn we allemaal lactose-intolerant?

Ja en nee. Biologisch gezien wél, cultureel gezien niet. De meeste Nederlanders hebben dankzij dat lactase-gen geen problemen met melk. Maar een gevoelige buik of stressvolle levensstijl kan ervoor zorgen dat je er tóch op reageert. Het is dus geen zwart-witverhaal: lactose-intolerantie is geen allergie, maar een kwestie van balans. Een beetje lactose kan meestal geen kwaad – zolang je naar je lichaam luistert.