Autisme

Iemand met autisme? Jarenlang dacht iedereen dan aan Dustin Hofmann uit de film Rainman; een autist was compleet wereldvreemde. hoogbegaafd én contactgestoord. Dit clichébeeld klopt niet. Er ‘Rainman-autisten’ maar ook mensen die een autistische stoornis hebben én een baan en een gezin. Er zijn autisten met een verstandelijk handicap, maar ook hoogbegaafde autisten. In dit dossier meer over autisme, de verschijningsvormen en de ernst van de stoornis.

Algemeen | Klachten | Behandeling | Oorzaken | Artikelen in het dossier

Algemeen

Wat is autisme?

Zoals ieder mens verschillend is, is ook ieder mens met autisme verschillend. De een maakt geen oogcontact en gaat veel sociale aangelegenheden uit de weg. Een ander zoekt juist wel sociaal contact, maar vaak op een manier die ‘vreemd’ overkomt. Daarnaast zijn er autisten met een verstandelijke beperking, anderen hebben juist een uitzonderlijk hoge intelligentie.

Autisme is een ontwikkelingsstoornis, een psychische aandoening die de sociale ontwikkeling belemmert. Autisme is niet één stoornis maar omvat een groot spectrum aan veel verschillende stoornissen onder een noemer: Autisme Spectrum Stoornis (ASS). Hieronder vallen klassiek autisme, Asperger en PDD-NOS.

Autisme is een levenslange, aangeboren aandoening. Naarmate iemand met autisme ouder wordt, kunnen de symptomen minder herkenbaar worden doordat hij of zij compensatiestrategieën ontwikkelt. De symptomen van ASS kunnen variëren: ze zijn afhankelijk van de ernst van de aandoening, het ontwikkelingsniveau en leeftijd van de persoon.

Hoe vaak komt autisme voor?

Ongeveer één op de honderd Nederlanders heeft een vorm van ASS. In de leeftijdsgroep van 13 tot 17-jarigen komt gedrag passend bij ASS het meeste voor: 1,5 procent.

Komt autisme meer voor bij jongens?

ASS komt vier maal vaker voor bij jongens dan bij meisjes. Dit kan komen doordat de symptomen bij meisjes niet altijd herkend worden.

Samenhang met andere aandoeningen

Tussen de 40 en 60 procent van de mensen met ASS heeft ook een verstandelijke beperking. Daarnaast komen psychiatrische aandoeningen bij ongeveer 7 van de 10 kinderen met ASS voor. Dit zijn bijvoorbeeld een sociale angststoornis of ADHD of een stemmingsstoornis. Ook hebben mensen met ASS een verhoogd risico op epilepsie.

Klachten

ASS kan zich op veel verschillende manieren uiten. De symptomen worden daarom opgedeeld in twee domeinen:

  1. Beperkingen in de sociale communicatie en interactie. Bijvoorbeeld non-verbale communicatie zoals gezichtsuitdrukkingen niet begrijpen, moeite hebben met het aangaan en onderhouden van relaties, of niet begrijpen hoe je je moet gedragen in een sociale context.
  2. Herhalend gedrag en specifieke interesses. Dit zijn kenmerken zoals extreem vasthouden aan gedragspatronen (iedere dag hetzelfde doen, op gezette tijden), het geobsedeerd zijn door een bepaald onderwerp of dwangmatig herhalen van handelingen.

Bij de diagnose autisme moet een kind in beide domeinen symptomen vertonen. Deze zijn vaak al aanwezig op jonge leeftijd, maar worden op latere leeftijd pas erkend, bijvoorbeeld als een kind naar school gaat. Een voorwaarde voor de diagnose is dat het kind door deze kenmerken niet of minder functioneert in sociale of andere belangrijke contexten.

Ernst

De kenmerken van ASS kunnen in verschillende mate invloed hebben op het functioneren van een kind, of later een volwassene. De mate waarin een kind ondersteuning nodig heeft, bepaalt de ernst van ASS. Zo behoeft een kind met graad 3 ASS zeer veel ondersteuning omdat het alleen in nood tot interactie met andere komt, maar een kind met graad 1 ASS behoeft maar weinig ondersteuning bij sociale communicatie.

Andere problemen

Naast problemen in sociale communicatie en interactie en herhalend gedrag, hebben kinderen met ASS ook vaak nog andere ontwikkelingsproblemen. Zo kunnen kinderen met ASS moeite hebben met verbeelding. Zij focussen zich op waarneembare details van gedrag, in plaats van de bedoeling of betekenis ervan, wat ervoor zorgt dat zij erg stijf of vreemd overkomen.

Daarnaast kunnen kinderen met ASS onhandig of houterig zijn, en woede-uitbarstingen of agressie vertonen. Als iets anders gaat dan het kind gewend is, is dat frustrerend en resulteert in een woede-uitbarsting.

Behandeling

Diagnose

Omdat er zoveel verschillende vormen van ASS zijn, is het belangrijk dat de diagnose juist gesteld wordt. Alleen psychiater of psycholoog kunnen de diagnose stellen.
Als kinderen of jongvolwassenen problemen ondervinden, worden zij eerst lichamelijk onderzocht. Daarna volgt een ontwikkelingsonderzoek. Eventueel kan er nog gekozen worden voor een aanvullend onderzoek om andere aandoeningen uit te sluiten. Na de diagnose wordt een behandelplan opgesteld.

Het duurt gemiddeld bijna 3 jaar om de diagnose bij kinderen te stellen. Bij volwassenen duurt het 3,5 jaar van vermoeden tot diagnose.

Medicatie en therapie

Er is nog geen behandeling of medicijn beschikbaar om autisme te genezen. De behandeling is er vooral op gericht om problemen te verminderen, zoals sociale omgang of dwangmatig gedrag. Mensen moeten leren omgaan met ASS in het dagelijks leven. Dit gebeurt allereerst door psycho-educatie, uitleg over wat ASS betekent, acceptatie en mogelijkheden tot begeleiding of andere hulp.

Er kan voor zowel gedragsbehandeling als behandeling met medicatie gekozen worden. Medicatie wordt vooral gegeven voor bijkomende problemen, zoals ADHD, angst of dwang. Gedragsbehandeling bestaat uit het vormen van een gestructureerd opvoedingsklimaat samen met de ouders. Daarnaast kan er ondersteuning geboden worden op school, bij het wonen en werken. Bijkomende problemen kunnen naast met medicatie ook met gedragstherapie behandeld worden. In alle gevallen is het belangrijk om het kind structuur en duidelijkheid te geven.

Oorzaken

ASS is een aangeboren aandoening van de hersenen. Mensen met autisme verweken informatie op een andere manier. Dat maakt dat ze moeite hebben met sociale contacten, en maar een beperkt aantal interesses.

Over de jaren zijn er verschillende oorzaken gevonden die betrokken zijn bij het ontstaan van ASS. Zo is ASS tot 90% genetisch bepaald, in een gezin komen vaker meerdere kinderen met ASS voor, of heeft een van de ouders vergelijkbare problemen. Het is niet één gen dat ASS veroorzaakt, maar meerdere genen. Welke dat zijn, is nog niet bekend en waarschijnlijk ligt de oorzaak zowel in het DNA als in de omgeving.

Zo spelen ook een aantal factoren tijdens de zwangerschap en geboorte mee. Zwangerschapscomplicaties, infecties en het gebruik van bepaalde medicijnen zouden tot een verhoogde kans op ASS leiden. Ook speelt de leeftijd van de ouders mee. Opvoeding is geen oorzaak van ASS, maar wel belangrijk voor de manier waarop de stoornis zich ontwikkelt.

Wat echter bewezen is door wetenschappelijk onderzoek, is dat vaccinaties niet tot ASS leiden.

Artikelen over autisme

Editorial

De 3 beste oefeningen voor je bekkenbodemspieren

Sterke bekkenbodemspieren voorkomen urineverlies, verbeteren je houding en maken seks zelfs spectaculairder. Reden genoeg dus om ze te trainen! Lees hier drie oefeningen voor...
Eet je lever gezond

Eet je lever gezond