COPD

COPD is een aandoening aan de luchtwegen, waarbij de longen regelmatig ontstoken zijn en er blijvende schade wordt veroorzaakt. De longen hebben hierdoor moeite om voldoende zuurstof op te nemen.

In ons land hebben ruim 320.000 mensen de diagnose COPD.1 Toch wil dit cijfer niet zeggen dat het hierbij gaat om alle Nederlanders met COPD, want niet iedereen stapt met klachten meteen naar de huisarts toe. Er zijn nog eens 300.000 mensen met een zeer hoog risico op COPD, zonder dat zij dit zelf weten.1

COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Het is een ongeneeslijke ziekte. COPD is de vijfde doodsoorzaak ter wereld en zal naar verwachting in 2020 wereldwijd de derde doodsoorzaak zal zijn.2

Algemeen | Klachten | Behandeling | Oorzaken | Stappenplan | Artikelen in het dossier

Algemeen

Roken

Mensen met COPD hebben moeite om vrij te ademen. Roken verhoogt het risico op COPD. Volgens het Longfonds is COPD bij acht op de tien mensen het gevolg van roken. De meeste mensen (tachtig procent) hebben een lichte of matige vorm van COPD.3

Mannen versus vrouwen

COPD werd vroeger als een mannenziekte gezien. Inmiddels hebben steeds meer vrouwen COPD, omdat meer vrouwen zijn gaan roken. Ook zijn vrouwen vatbaarder voor sigarettenrook.4

Verschil COPD en astma

Bij astma en COPD gaat het om een luchtwegvernauwing. Het verschil is dat bij COPD de luchtwegvernauwing permanent aanwezig en grotendeels onomkeerbaar is. Bij astma zijn de luchtwegvernauwing en mate van hyperreactiviteit verschillend en meestal tijdelijk.

De verschillen tussen astma en COPD4

  • COPD is blijvend, astma kan overgaan.
  • COPD krijg je meestal na je veertigste, astma ontstaat vaak in de kinderjaren.
  • COPD heeft niets te maken met een allergie, bij astma kan allergie een rol spelen.
  • Mensen met COPD zijn bijna altijd rokers of ex-rokers, de meeste mensen met astma roken niet.

Bronchitis en longemfyseem

COPD is de afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease en een verzamelnaam voor de aandoeningen chronische bronchitis en longemfyseem. Tegenwoordig worden deze losse termen niet vaak meer gebruikt, maar spreekt men alleen nog maar van COPD.

Bij chronische bronchitis zijn de bronchiën, de vertakkingen van de luchtpijp, ernstig ontstoken en geïrriteerd. Het slijmvlies zwelt daardoor op en maakt meer slijm dan normaal, met benauwdheid en hoesten als gevolg. Mede doordat de chronische ontsteking het slijmvlies steeds dikker maakt, ontstaat er een vernauwing van de luchtwegen.

Emfyseem is een vergevorderd stadium van COPD. Bij longemfyseem worden de longblaasjes uitgerekt en beschadigd, waardoor ze kapot gaan. Dit kan niet meer worden teruggedraaid. De longen verliezen hun elasticiteit: ze kunnen niet langer uitzetten en weer samentrekken. Hierdoor kunnen de longblaasjes niet meer helemaal leeglopen en verse lucht innemen. Iemand met longemfyseem hoest slijm op, is kortademig en heeft meestal een piepende ademhaling.

Klachten

De meeste mensen die met COPD worden gediagnostiseerd zijn ouder dan veertig. Hoesten, slijm opgeven en kortademigheid zijn veelvoorkomende klachten. Wanneer de ernst van de aandoening toeneemt, wordt het emotioneel en lichamelijk gezien ook steeds lastiger om dagelijkse bezigheden uit te voeren. Daarnaast blijken longaanvallen (ook wel exacerbaties genoemd) de kwaliteit van leven te verslechteren en de achteruitgang van de longfunctie te verergeren.

1. Beperkt in activiteiten

In de eerste fase merkt iemand met COPD dat het uitvoeren van dagelijkse bezigheden steeds meer moeite kost. Bij inspanningen voelt iemand met COPD zich vaak benauwd worden. In het eerste stadium komt de kortademigheid vaak alleen bij zware lichamelijke inspanningen voor.

2. Hoesten en slijm opgeven

De tweede fase van COPD gaat gepaard met hoesten en het opgeven van slijm. Er wordt meestal gehoest tijdens het opstaan. Bij exacerbaties – longaanvallen – worden de symptomen erger. Het slijm is meestal geel of groen verkleurd, het hoesten neemt toe en er kan koorts optreden. Na een longaanval is het moeilijk om weer in dezelfde conditie te komen als voor de aanval. Mensen met ernstig tot zeer ernstig COPD hebben een groter risico op longaanvallen.

3. Steeds benauwder

Wanneer de levensstijl hetzelfde blijft en er niet gestopt wordt met roken, zal COPD verergeren. Het gevolg is een tekortschietende ademhaling, dit wordt ademhalingsinsufficiëntie genoemd. De longen kunnen het bloed niet langer van zuurstof voorzien en het koolzuurgasgehalte in het bloed wordt te hoog. Een persoon met COPD kan het gevoel hebben letterlijk naar adem te moeten happen. De benauwdheid wordt steeds erger. Bij een vergevorderd stadium van COPD is het onmogelijk om (zware) fysieke inspanningen te doen.

Behandeling

Mensen met COPD zijn zich vaak niet bewust van hun ziekte, waardoor ze later naar de arts gaan en dus ook pas later worden behandeld. De gedachte is dat het normaal is om ’s ochtends hoestend op te staan als je rookt, maar het is juist zo belangrijk om de eerste klachten niet weg te wuiven. Dit kunnen namelijk de eerste symptomen van COPD zijn. Doorlopen met klachten kan de longen beschadigen. Dit kan niet meer worden hersteld. Het is daarom belangrijk om op tijd naar de huisarts te gaan.

1. Naar de huisarts

Ga naar de huisarts wanneer je vermoedt dat je klachten te maken hebben met COPD. De huisarts bespreekt de klachten, de beperkingen en kijkt naar de kwaliteit van leven. Ook voert hij een lichamelijk onderzoek uit en laat hij een longfunctietest (blaastest) uitvoeren. Op basis van de symptomen, de klachten en de uitslag van de longfunctietest (spirometrie) bepaalt de huisarts welk stadium van COPD aanwezig is. Soms is een CT-scan nodig om afwijkingen in de longen op te sporen. Indien de diagnose COPD wordt gesteld, bepaalt de arts welk geneesmiddel het beste is.

2. Stoppen met roken

Stoppen met roken is voor mensen met COPD essentieel. Rokers hebben de neiging om benauwdheid tijdens het inspannen te wijten aan ouderdomsverschijnselen, maar stoppen met roken maakt wel degelijk een verschil wanneer je COPD hebt. Door te stoppen met roken, verminderen exacerbaties en heeft de behandeling een grotere kans van slagen. De achteruitgang van de longen zal minder snel gaan en wordt geleidelijk aan weer hetzelfde als die van niet-rokers. Kijk bij het stappenplan [link stappenplan] voor tips om van het roken af te komen.

3. Luchtwegverwijders

COPD is niet te genezen, maar er zijn wel medicijnen om het hoesten en de benauwdheid te verminderen. Luchtwegverwijders zijn de basis van de COPD behandeling. Ze verwijden de luchtwegen door de spieren in de luchtwegen te laten ontspannen en worden gebruikt om acute klachten te voorkomen of als onderhoudsbehandeling.

Er is een verschil tussen korte en langwerkende luchtwegverwijders. Kortwerkende luchtwegverwijders worden gebruikt bij de lichtste vorm van COPD. Langwerkende luchtwegverwijders worden vanaf een matige vorm van COPD toegepast. Indien de klachten blijven aanhouden, kan de arts besluiten een tweede type luchtwegverwijder toe te voegen of over te stappen naar een duale luchtwegverwijder. Bij de ernstigste vorm van COPD met twee of meer longaanvallen per jaar, kan een inhalatiecorticosteroïd toe worden gevoegd aan de luchtwegverwijder.

4. Inhalatiemiddelen

Inhalatiemiddelen zijn geneesmiddelen die door middel van een inhalator worden toegediend. Ze zorgen ervoor dat de medicijnen meteen terecht komen waar dat nodig is – in de luchtwegen en in de longen. Inhalatiemiddelen zijn snel en effectief en hebben meestal weinig bijwerkingen. Het is belangrijk om minstens één keer per jaar te controleren of de inhalator op de juiste manier wordt gebruikt. Ook kan het helpen om de arts, fysiotherapeut of apotheker te vragen voor de juiste inhalatietechniek.

5. Meer behandelingen

Naar een diëtist
Veel mensen met COPD vallen af, omdat zij weinig eetlust hebben of last hebben van een droge mond.5 Ademen met een luchtwegvernauwing kost bovendien veel energie, met name bij een ernstiger stadium van COPD. De benauwdheid kan het genieten van eten wegnemen. Een diëtist helpt om te werken aan een gezond voedingspatroon om zo een gezond gewicht na te streven.

  • Fysiotherapie
    Het is zinvol om vastzittend slijm uit de longen te krijgen. Fysiotherapie leert mensen met COPD om doeltreffender te hoesten, op te hoesten en rustiger te ademen in rust. Huffen is een hoestmethode om van de slijm af te komen. Bij prikkelhoest kunnen adem- en ontspanningsoefeningen helpen. Slijmoplossers hebben geen effect bij mensen met COPD .
  • Extra zuurstof
    De hoeveelheid zuurstof in het bloed kan bij een ernstige vorm van COPD afnemen, waardoor de longen niet meer voldoende zuurstof uit de lucht opnemen. Sommige mensen met COPD hebben daarom extra zuurstof nodig om ervoor te zorgen dat de organen en spieren weer zuurstof binnenkrijgen. Een longarts bepaalt hoeveel zuurstof per minuut en per dag nodig is. Hier zijn verschillende apparaten voor, zoals een zuurstofcilinder of -concentrator. Roken is verboden bij een zuurstofapparaat. Niet alleen omdat het gevaarlijk is, de toediening van extra zuurstof heeft dan ook minder effect.
  • Revalidatie
    Mensen met COPD zijn sneller vermoeid, mede omdat zij hun spieren niet trainen. Hier zijn ze immers te benauwd voor. De conditie neemt daardoor af. Revalideren helpt om inspanningen beter te leren beheersen en meer spiermassa aan te maken.

Oorzaken

De oorzaak van COPD is een chronische ontsteking in de longen. Deze ontsteking van het slijmvlies wordt meestal veroorzaakt door ingeademde (sigaretten)rook. De ontsteking zorgt voor een overmatige samentrekking van het gladde spierweefsel in de luchtwegen. Dit leidt tot luchtwegvernauwing. Ook wordt er meer slijm afgescheiden dan normaal. De trilhaartjes die het slijm uit de longen verwijderen, kunnen dit niet aan. Het extra slijm draagt bij aan de luchtwegvernauwing.

Roken

Roken is de belangrijkste oorzaak van COPD. Volgens het Longfonds geldt dit voor acht op de tien mensen met COPD. Sigarettenrook beschadigt en vernietigt de longblaasjes en kleine luchtwegen. De rook prikkelt de longen en zorgt voor een overmatige slijmproductie. De trilhaartjes raken daardoor overbelast. Longblaasjes zijn nodig om zuurstof binnen te krijgen en afvalstoffen (koolstofdioxide) te verwijderen.

Andere oorzaken

In de meeste gevallen wordt COPD veroorzaakt door roken, maar er zijn ook andere oorzaken, zoals:

  • Luchtvervuiling
    Een voorbeeld is fijnstof, dat door het verkeer wordt veroorzaakt.
  • Schadelijke stoffen
    Denk aan het inademen van houtstof, verfdampen of lijm tijdens het werken.
  • Erfelijkheid
    Het eiwit alpha-1-trypsine mist of werkt niet goed genoeg, waardoor de longen niet worden beschermd. Iemand kan hierdoor al op jonge leeftijd last van COPD krijgen.
  • Astma en longontstekingen
    Bij een slechte behandeling van astma of veel longontstekingen kan COPD het gevolg zijn.

Stappenplan

Tweederde van de mensen met COPD is tevreden met de huidige medicatie. (onderzoek GfK). Hetzelfde onderzoek wijst uit dat ongeveer vijftig procent nog steeds klachten ervaart.

Heb je COPD, dan is het belangrijk om te weten wat er mogelijk is. Wanneer je naar de huisarts gaat, kan het handig zijn om van tevoren op te schrijven wat je wilt vragen, zodat je dit niet vergeet tijdens het bezoek. Neem desnoods iemand mee en schrijf op welke medicijnen je gebruikt.

1. Vraag om een griepprik

Als COPD patiënt behoor je tot de risicogroep die in aanmerking komt voor de jaarlijkse griepprik. Vraag om deze jaarlijkse griepprik om de kans op luchtweginfecties te verkleinen.

2. Beweeg

Juist als je COPD hebt, is het belangrijk dat je voldoende beweegt. Zo verbeter je je uithoudingsvermogen, versterk je de spieren waarmee je ademt en word je minder snel benauwd en dus vermoeid. Een goede conditie helpt ook om sneller te herstellen na een griepje of verkoudheid.

Ook zijn er speciale beweegprogramma’s, waarin je in een groep voorlichting krijgt en onder begeleiding traint. Fietsen, zwemmen, wandelen of tuinieren zijn ook goede manieren van bewegen.

3. Eet

Benauwdheid maakt het lastig om te genieten van eten, maar eten heb je nodig om je energiek te voelen. Goed eten in combinatie met genoeg beweging zorgt ervoor dat het eten wordt omgezet in spiermassa en je ook weer niet te veel aankomt. Gebruik het BMI om te berekenen of je een gezond gewicht hebt of ga langs een diëtist. Er bestaat speciale dieetvoeding met meer calorieën – vraag hier eens naar bij je huisarts of diëtist.

4. Stop met roken

Enkele tips om te stoppen met roken:

  • Nicotinevervangers
    Denk bijvoorbeeld aan pleisters, zuigtabletten of kauwgom. Hierdoor verminderen afkickverschijnselen.
  • Medicijnen
    De huisarts kan medicijnen voorschrijven om van een rookverslaving af te komen.
  • Acupunctuur
    Bij acupunctuur wordt een bepaald punt in je lichaam gestimuleerd, zodat je minder snel trek hebt in een sigaret.
  • Gedragstherapie
    Deze vorm van therapie leert je om te gaan met stress en anders te denken over roken.

Wanneer je net gestopt bent met roken, kun je last hebben van meer slijm. Dit gaat na een tijdje over. Ook voel je je daarna fitter en kun je beter ademhalen.

Referenties:
1. Website longfonds
2. Global Alliance Against Chronic Respiratory Diseases (GARD).
3. Patiëntenversie zorgstandaard COPD longfonds
4. Begrijpen en behandelen – chronisch obstructief longlijden
5. COPD Pocket Longfonds

Artikelen in het dossier

Stresssituaties? Er is iets ter ondersteuning

Lekker in je hangmat, luieren aan het strand … kon dat maar altijd. Maar soms neemt de druk toe en kan het moeilijk zijn...

De 3 beste oefeningen voor je bekkenbodemspieren

Sterke bekkenbodemspieren voorkomen urineverlies, verbeteren je houding en maken seks zelfs spectaculairder. Reden genoeg dus om ze te trainen! Lees hier drie oefeningen voor...
Eet je lever gezond

Eet je lever gezond