Stress

Bijna negen op de tien mensen in Nederland ervaart stress in het dagelijks leven, becijferde een grote zorgverzekeraar onlangs.

Werkstress, relatiestress, geldstress – niemand ontkomt eraan. Stress beheerst ons leven. Zo erg dat het aan ons vreet. Gelukkig reageert niet iedereen hetzelfde op stress. De een loopt ondanks stress fluitend door. De ander trekt gillend de dekens over haar hoofd. In dit dossier geven we daarom alle ruimte aan stress. Waar komt het vandaan? Hoe voorkom je het? Wat zegt de wetenschap erover?

Algemeen | Klachten | Oorzaken | Stappenplan | Artikelen in het dossier

Algemeen

Stress of overspannen?

Je bent overspannen (overwerkt of overbelast) als jouw spanningsklachten zo erg zijn dat je niet goed meer kunt functioneren. Je werk en het runnen van gezin en huishouden kun je even niet meer aan. Vaak heb je een paar weken nodig om te herstellen en weer in balans te komen. Maar overspannen is iets anders dan een burn-out.

Of een burn-out?

Bij een burn-out kun je niet meer werken en nauwelijks in het gezin functioneren. Bij een burn-out voel je je lichamelijk en geestelijk totaal uitgeput. Dit is het gevolg van vaak jarenlange spanningsklachten die steeds erger zijn geworden en waaraan je te weinig aandacht hebt besteed. Op het laatst worden zelfs gewone, dagelijkse dingen steeds moeilijker. Een telefoontje plegen, stofzuigen of wassen: alles kost veel energie. Je denkt steeds vaker: ‘waar doe ik het allemaal voor?’ en ‘ik sta overal alleen voor.’

Op een bepaald moment is de koek helemaal op. Een klein voorval is vaak de druppel die de emmer doet overlopen, waarna je instort. Soms letterlijk, je benen willen niet meer. Een tijdje rust nemen is niet voldoende. Je hebt deskundige hulp en training nodig om beter te worden. Vaak moet je leren je grenzen te kennen en te bewaken. Misschien moet je wel afscheid nemen van bepaalde dromen en ambities.

Of een depressie?

Mensen met een burn-out hebben veel klachten die ook voorkomen bij een depressie. Zo zijn ze vaak somber en lusteloos. Ze kunnen last hebben van schuldgevoelens, net als mensen met een depressie. Daardoor zijn deze ziektebeelden moeilijk van elkaar te onderscheiden. Een burn-out is echter het gevolg van langdurige overbelasting, terwijl een depressie ook kan ontstaan zonder dat er sprake is van overbelasting. Verder lijkt aanleg bij het ontstaan van een depressie een grotere rol te spelen dan bij burn-out.

Klachten

Klachten bij stress en overbelasting

Bij stress heb je eerst vaak ‘gewone’ klachten. Deze klachten kunnen voor iedereen verschillend zijn. De een krijgt bijvoorbeeld buikpijn, de ander eczeem en de derde slaapt slecht. Maar als de stress lang duurt of je geen tijd hebt om te herstellen, dan worden de gevolgen op steeds meer gebieden merkbaar. De belangrijkste klachten en gevolgen op een rijtje:

Lichamelijk

  • Je bent steeds moe.
  • Je slaapt slecht.
  • Je hebt spierpijn, hoofdpijn, rugpijn.
  • Je hebt maagpijn, darmstoornissen.
  • Je hebt minder weerstand en daardoor meer kans op verkoudheid en griep.
  • Je hebt hartkloppingen, een hogere bloeddruk en cholesterol.
  • Je zweet en trilt meer.

Psychisch

  • Je kunt niet meer tot rust komen, je voelt je opgejaagd.
  • Je bent prikkelbaar, snel geïrriteerd. Je hebt een ‘kort lontje’.
  • Je hebt sombere buien, huilbuien en je piekert.
  • Je voelt je angstig.
  • Je kunt niet meer genieten, je voelt je lusteloos en futloos.
  • Je kunt slecht beslissingen nemen.
  • Je vergeet veel en je kunt je slecht concentreren.
  • Je voelt je onzeker en je hebt minder zelfvertrouwen.
  • Je hebt schuldgevoelens.

Gedrag

  • Je presteert minder en je maakt meer fouten.
  • Je rookt steeds meer en je gebruikt veel alcohol of drugs.
  • Je eet te veel of juist te weinig.

Klachten bij stress en overbelasting

  • Je gebruikt steeds meer slaap- of kalmeringsmiddelen.
  • Je heb geen zin in seks.
  • Je gaat steeds meer jouw sociale contacten uit de weg.

Gedachten

  • Je kunt angstgedachten hebben: ‘Het komt nooit meer goed.’
  • Je kunt negatieve gedachten hebben: ‘Ik ben niets waard.’
  • Je kunt agressieve gedachten hebben: ‘Ze kunnen barsten.’
  • Je kunt zelfopofferingsgedachten hebben: ‘Ik zal het wel weer doen.’

Oorzaken

Oorzaken van overspannenheid en burn-out

Situaties die stress veroorzaken

Situaties die voor stress zorgen kunnen we verdelen in drie soorten:

Dagelijkse irritaties

Dit zijn kleine, steeds terugkerende gebeurtenissen die voor veel frustratie, irritatie en stress zorgen. Bijvoorbeeld: een computer die steeds vastloopt, lastige klanten, geluidsoverlast van de buren.

Omstandigheden die langdurige spanning geven

Bijvoorbeeld de verzorging van een zieke partner of ouder, een slechte relatie met de baas of pestende collega’s. Ook financiële problemen, de combinatie van studie en gezin en boven of juist onder je niveau werken kunnen spanningen geven.

Ingrijpende of traumatische gebeurtenissen

Voorbeelden zijn: het overlijden van een dierbaar iemand, echtscheiding en ontslag. Maar ook een verhuizing of het krijgen van een kind kan stress geven. Sommige gebeurtenissen zijn zo erg dat ze een trauma veroorzaken. Bijvoorbeeld een ongeluk, een overval of (seksueel) geweld. Zo’n gebeurtenis kan ernstige, langdurige posttraumatische stress veroorzaken.

Oorzaken

Of je overspannen of burn-out raakt, hangt af van je persoonlijkheid en van de situatie. De situatie alleen is in ieder geval niet doorslaggevend bij het ontstaan van stress. Zeker zo belangrijk is de vraag hoe iemand tegen die situatie aankijkt en ermee omgaat. Dit heeft alles te maken met persoonlijkheid: iedereen reageert anders op stress.
Het organiseren van een verjaardagsfeest kan stress geven. Maar de ene persoon vindt het leuk en een uitdaging, een andere krijgt er hoofdpijn en spanningsklachten van. Een reorganisatie op het werk kan de ene persoon veel spanningsklachten geven terwijl een ander zich er nauwelijks druk overmaakt. Mensen die risico op overspannenheid of burn-out hebben, hebben vaak de volgende persoonlijkheidskenmerken:

  • Ze uiten slecht hun gevoelens.
  • Ze vinden het moeilijk om hulp te vragen.
  • Ze kunnen moeilijk ‘nee’ zeggen.

Oorzaken van overspannenheid en burn-out

  • Ze zijn negatief over hun eigen prestaties
  • Ze zijn perfectionistisch: het is nooit goed genoeg
  • Ze voelen zich vaak te sterk betrokken bij hun werk
  • Ze zijn zeer gemotiveerd en eisen veel van zichzelf

Je loopt ook risico op overspannenheid of een burn-out als omstandigheden zich opstapelen. Omstandigheden die langdurige spanning geven en dagelijkse irritaties. Bijvoorbeeld: op jouw werk is een reorganisatie aan de gang waar je veel spanning van hebt. Dan wordt thuis jouw kind erg ziek. En dan gaat ook nog het dak lekken. Zo’n combinatie van spanningen kan je te veel worden. Of deze situatie werkelijk voor overbelasting zorgt, ligt ook aan de invloed die je op de situatie kunt hebben en of je het gevoel hebt dat je invloed kunt uitoefenen op de situatie.

Stappenplan

Stappenplan bij stress

  1. Wees je bewust van je stress.
  2. Vergroot je veerkracht.
  3. Rustig aan, lekker slapen.
  4. Zelf doen.
  5. Hup – het bos in!
  6. Gebruik de natuur.
  7. Pak je potlood (of kwast).
  8. Waar is die grens? Daar!
  9. Dit wil ik!
  10. Pieker je even suf.
  11. Eet vooral echt.
  12. Minder prikkels alsjeblieft.

Artikelen in het dossier

Advertorial

De 3 beste oefeningen voor je bekkenbodemspieren

Sterke bekkenbodemspieren voorkomen urineverlies, verbeteren je houding en maken seks zelfs spectaculairder. Reden genoeg dus om ze te trainen! Lees hier drie oefeningen voor...
Eet je lever gezond

Eet je lever gezond